Naxçıvan Muxtar Respublikası
+8-13°
0- 5°
Qazax, Gəncə, Goranboy, Tərtər, Ağdam, Füzuli, Cəbrayıl
+9 -14°
0-5°
Mərkəzi-Aran
+10-15°
+0-5°
Masallı, Yardımlı, Lerik, Lənkəran, Astara
+ 10 -14°
+4-6°
Bakıda və Abşeron yarımadasında
+8 - 13°
+3 - 5°
Dünyanın ilk hacılığı Azərbaycanda olub
Tarix: 23.10.2010 | Saat: 14:15:00
Bölmə:Araşdırma | çapa göndər

əvvəli ötən sayımızda
Bu ziyarətdən sonra istiqamət od məkanlarına yönəlmişdir. Hansıdır bu od məkanları? 1) Pir və ya Pirallahı, 2) Ağəşgah, 3) Yanar dağ (Məhəmmədli). Bəli bu üç ad dünyanın əlbəttə zamanında ilkin oda sitayiş məkanları olmuşdur. Odlar diyarı Azərbaycan adının bir mənası da bunlarla bağlıdır. Dünyanın ən məşhur alimlərindən olan T.Heyerdal bizim alimlərə 1990-cı illərdə belə bir sualla yazılı şəkildə müraciət etmişdir. Azər və ya Azəri bir addır və yaxud ayrı-ayrı mahiyyət daşıyan adlardır. Bizim alimlər ona cavab yazmışlar ki, bunlar bir və ya eyni adlardır.
Əslində bu adlar ayrı-ayrı mənalar daşıyır.
Azər-od deməkdir.
Azəri isə oda sitayiş edən atəşpərəstlər deməkdir.
Azərbaycanda üç od olduğu üçün, bura odlar diyarı deyilmişdir.
Atəşgah - zənd əvəstaya (Avesta) görə ilkin od Gəzən düşdü.
1) Gəz - yolğunluq olan yer.
2) Gəz - uzunluq ölçüsü, genişliyə işarə.
3) Gəz - dəfə, kərə (yəni fasiləsiz gediş-gəliş yeri, ziyarətgah). Bəli, bu atəşgahdır. Atəş-od, gah-işə, zaman və ilkin məkan deməkdir. Yəni ilkin od və onun məkanı.
Budur atəşgahın ideoloji tənliyi.
Pirallahı
1) Pir - ziyarət edilən qəbir, ağac, ocaq.
2) Piranəsər - qoca, çox qoca
3) Pirü cavan-cavanlı, qocalı hamı. Ziyarətə gələnlərə işarə. bax. ə.f. luğ. Səh 500-501.
1) Pirab - çox sulu, ilə dolu (Dənizə işarə).
2) Püratəş- odlu, odla dolu, çox kədərli, qəmli (dini mənada).
3) Pürnur - çox nurlu, çox işıqlı bax. ə.f. lüğ səh 504-55. Bəli, bu söz tənlikləri də, bu ad yerinin müqəddəsliyinə işarələr verir. Bu ziyarətgahlara sonuncu tanıdıqlarımdan İndira Qandi gəlmişdir. Hind alimlərindən biri, atəşgahı ziyarət edərkən onun ürəkdən ağladığını görən şəxs soruşur, nəyə görə belə ürəkdən ağlayırsan, səbəbi nədir? Cavabında bildirib ki, mən buranı əvvəldən belə bilsəydim, evdə və siyyətnaməmi yazıb buradaca özümü odlayıb behiştə qovuşardım. Əlbəttə, bu mötəbər şəxslərin buraya gəlməsi əcdadlarının tarixi ilə bağlı olan məsələdir.
Nəhayət 3-cü od məkanı. “Yanar dağ“, Məhəmmədli?
1) Məhəmməd -bəyənilmiş, mədh edilmiş dini mənada
1) Məd-id-uzun, çox sürən, davam edən.
2) Məd-in (ə) tərifəlayiq.
3) Məd-rək (bax Beyrək) sübut olunan, təsdiqini tapan.
4) Məd-xəl başlanğıc. bax.ə.f.lüğ. səh 340.
Məhz bu od məkanlarına görə rus və Avropa mifologiyasında odlar diyarı adı öz təsdiqini tapmışdır.
Ümumilikdə atəşpərəstlərin dilində bu yerlər Azərkiş adını almışdır.(Atəşpərəst)
Azərkiş-od, İldırım Mələk.
Yəni mələklərin təsiri ilə, ildırımın çaxmasından yerdə çıxan qaza toxunuraq ilkin yaranan təbii od və ya odlar.
Bəli, bu odlar məkanı olan yerlərə ümumilikdə ad verilmişdir Baki (Bakı yox) yəni ağlayan, hüzn yeri ələm yeri. Ziyarətgahlar məkanı. Ümbakidən sonra ziyarət edilən yer. Bax. ə.f.luğ səh. 34.
Hacıqabildən başlanan ziyarət məhz bu dövretmədən keçmiş və həmin yerlərə bu adlar verilmişdir. Bu adlar arxeoloji deyil, məhz mifoloji adlardır. Təəssüflər olsun ki, bu adlar arxeoloji adlar kimi tarixə düşmüş həqiqi tariximiz isə kölgədə qalmışdır. Buna səbəb tədqiqatların məhz Avropa mənbələrinə söykənməsindən doğulmuşdur. Bakidə olan Nardəran adı isə Günəşin qapısı kimi qəbul olunmuşdur. (Nar-Günəşin bir adı, dər isə qapı deməkdir). Bilgah isə Nuha bağlanan addır. Bakı Bilgahı, digəri isə Qüva (qüvvətlər mərkəzi, Baba dağına, Dədə Qorqudda deyilən qışda da, yazda da, buzu əriməyən müqəddəs Qazılıq dağı məhz Baba dağıdır, arzu, dilək, istəkdağı) buradan yeni ağlagəlməyən bir məntiq doğulur. Nuh tufanı olanda Adəmin yaşı 1250 ilə təsadüf edir. Adəmin yerə enməsindən 1250 il sonra mənbələrə əsasən, tufan baş vermişdir. Riyazi üsulla hesablananda iki nəfərin törətdiyi nəsil o qədər də çox olmamışdır. Məntiqi hesablamadan sonra aydın olur ki, Bakı Bilgahından başlanan tufan, yeddi gün neçə saatdan sonra Qüva (Quba yox) Bilgahında başa çatmışdır. Bil-işarə, müqəddəsliyə işarədir.
Gah-isə zaman və məkan mənasındadır. Baxın bu ziyarətlərdən sonra hacılığın son intəhası Baba dağına doğru istiqamət alınmışdı
(Ardı var)



Bölməyə aid digər xəbərlər
Xəbərə şərh yaz
17.06.2019
16.06.2019
15.06.2019