İnsan beyninin heç vaxt bilinməyən detalları üzə çıxdı

10:53 13.05.2024 Müəllif:Vüsal Tağıbəyli
Yazını böyüt
Yazını kiçilt

İnsan beyninin kiçik bir parçası əvvəllər görülməmiş şəkildə daha ətraflı şəkildə yenidən yaradılıb. Alimlər bu kiçik nümunədə 57 min hüceyrə və 150 ​​milyon sinir əlaqəsi aşkar ediblər.

Hafta.az-ın yazdığına görə, Harvard Universitetinin tədqiqatçıları Google mütəxəssisləri ilə birlikdə insanın temporal korteksindəki hər bir hüceyrənin və neyron əlaqə şəbəkəsinin üçölçülü xəritəsini, təxminən bir düyü taxılının yarısı böyüklüyündə yaratdılar.

“Science” jurnalında bu gün dərc edilən araşdırmanı aparan alimlər epilepsiya əməliyyatı keçirmiş 45 yaşlı qadının qabığından 1 kub millimetr sağlam toxuma çıxarıblar. Tədqiqatçılar bunu bir saç telindən min dəfə incə parçalara ayırdılar və daha sonra beyin quruluşunu millimetrin mində birinə qədər təfərrüatı ilə araşdırmaq üçün elektron mikroskopla bu parçaların şəkillərini çəkdilər.

Daha sonra Google-dan süni intellekt alqoritmi ayrı-ayrı dilimlərdə neyronların və digər hüceyrələrin yollarını izləyərək xəritəni yaradıb. İnsan beyninin bir kub millimetrlik bu kiçik parçasında 57 min hüceyrə, 150 milyon sinir əlaqəsi və 23 santimetr qan damarı olduğu müşahidə edilib. Burada məlumatların ölçüsü 1400 terabaytdır.

Harvard Universitetində komandaya rəhbərlik edən Ceff Liztman həmmüəllifi olduğu araşdırma haqqında deyir: “Kiçik parça” ifadəsi ironikdir. Bir terabayt əksər insanlar üçün nəhəngdir, lakin insan beyninin bir parçası - sadəcə kiçik bir hissəsi minlərlə terabaytdır”.

Alimlər xəritədə piramidal neyronların maraqlı simmetriyaya malik olduğunu da müşahidə ediblər. Böyük qolları olan bu neyronların bəziləri irəli, bəziləri isə arxaya baxırdı. Bundan əlavə, beyin hüceyrələri arasında siqnal daşıyan bəzi aksonların böyük spirallar əmələ gətirdiyi müşahidə edilib. Epilepsiya xəstəsindən nümunə götürən tədqiqatçılar bu qəribə vəziyyətin patoloji olub olmadığına əmin deyillər.

Alimlər ümid edirlər ki, xəritədə neyronlar arasındakı əlaqənin aşkarlanması yaxşı öyrənilmiş davranışların arxasındakı mexanizmə işıq salacaq. Liztman hesab edir ki, bu güclü əlaqələr, qırmızı işıqda əyləc kimi öyrənilmiş davranışların niyə kifayət qədər təcrübədən sonra demək olar ki, sıfır düşüncə tələb etdiyini izah etməyə kömək edə bilər: “Məncə, bu güclü əlaqələr öyrənilmiş məlumat sisteminin bir hissəsi ola bilər və öyrənmə beyində necə görünür".

Komanda digər tədqiqatçıların istifadəsi üçün xəritəni ictimaiyyətə təqdim edib. Tədqiqatçılar növbəti layihələrində siçan beyninin əlaqələrini yenidən yaratmağa çalışacaqlar.

Oxunma sayı 191