Əfqanıstanda tiryək qiymətləri 2022-ci ildə ölkənin hazırkı hökumətinin narkotika qadağasından sonra 10 dəfə artıb. Bu barədə BMT-nin Narkotiklər və Cinayətkarlıqla Mübarizə İdarəsi (UNODC) məlumat yayıb.
Hafta.az-ın BMT agentliyinə istinadən yazdığına görə, 3 il əvvəl cəmi 75 dollar olan tiryəkin kiloqramının qiyməti 2023-cü ildə xaşxaş becərilməsi və istehsalındakı azalmanı kompensasiya edərək 750 dollara çatıb. Məhdudiyyətlərə baxmayaraq, Əfqanıstan Kolumbiya və Myanma ilə birlikdə qlobal tiryək ticarətində əsas oyunçu olaraq qalır.
2021-ci ildən bəri heroin və tiryək müsadirəsi 50 faiz azalsa da, BMT-nin Narkotiklər və Cinayətkarlıqla Mübarizə İdarəsi (UNODC) qiymətlərin kəskin artmasının narkotik ticarətinə ciddi təsir göstərmədiyinə dair xəbərdarlıq edir. Əvəzində, mənfəət indi qeyri-qanuni bazarda hökmranlıq etməyə davam edən iri alverçilərin və mütəşəkkil cinayət şəbəkələrinin əlində cəmləşib.
“Narkotik ticarəti Əfqanıstanda çox gəlirli qeyri-qanuni fəaliyyət olaraq qalır. Gəlirlər Əfqanıstanda, regionda və ondan kənarda qeyri-sabitliyi gücləndirərək transmilli mütəşəkkil cinayətkar qruplara ötürülür”, - deyə UNODC-nin icraçı direktoru Qada Vali bildirib.
Agentliyin hesablamalarına görə, 2022-ci ilin sonunda Əfqanıstanın tiryək ehtiyatları 13,2 min ton təşkil edib. Bu, 2027-ci ilə qədər qlobal tələbatı ödəməyə kifayət edir. Tiryək istehsalı azalmazdan əvvəl bu ehtiyatlar 4,6-5,9 milyard dollar arasında qiymətləndirilirdi. Bu, 2023-cü ildə Əfqanıstan iqtisadiyyatının demək olar ki, dörddə birini təşkil edib.
Qiymətlərin yüksək olmasına baxmayaraq, bir vaxtlar tiryək yetişdirməklə dolanışığını təmin edən fermerlər maddi cəhətdən çətinlik çəkirlər. UNODC hesab edir ki, əsas treyderlər və ixracatçılar qalan tiryək ehtiyatlarının təxminən 60 faizinə sahibdirlər, yalnız 30 faizi fermerlərin əlindədir.
Tiryək tədarükü azaldıqca, UNODC qıtlığın alıcıları və qaçaqmalçıları ictimai sağlamlıq üçün daha böyük risk yaradan fentanil kimi sintetik opioidlərə yönləndirə biləcəyindən narahatdır.
