Maya uşaqlarının qurbanları haqqında həqiqət

10:55 14.06.2024 Müəllif:Vüsal Tağıbəyli
Yazını böyüt
Yazını kiçilt

Alimlər DNT analizi vasitəsilə qurbanların Maya uşaqlarının cinsini müəyyən ediblər. Ölənlərin kişi və qohum olduğunu görən alimlər məəttəl qalıblar.

Hafta.az-ın “El Pais”ə istinadən yazdığına görə, qədim Maya sivilizasiyasının mərkəzi hesab edilən Çiçen İtza çoxdan insan qurbanvermə ənənəsi ilə əlaqələndirilir. 20-ci əsrin əvvəllərində burada Müqəddəs Cenote adlanan çuxurdan yüzlərlə insan sümüyü çıxarıldı. Ancaq bu bölgədəki qurbanlıq adətlərinin mahiyyəti tam başa düşülməmişdir.

1967-ci ildə bu müqəddəs çuxurun yaxınlığında yerləşən çultún adlı yeraltı anbarda ən azı 100 uşağın sümüklərinin tapılması mayaların qurbanlıq rituallarının sirrini daha da artırdı.

Uşaqların cinsiyyətinin yalnız sümükləri tədqiq etməklə müəyyən edilə bilməməsi elm adamlarını çətin vəziyyətə salsa da, bu qeyri-müəyyənlik qurbankəsmə aktını başa düşməyi də çətinləşdirirdi.

Qurbanların qızlar olduğu düşünülürdü, lakin ötən gün aparıcı resenziyalı “Nature” jurnalında dərc edilən araşdırmanı aparan komanda gözləniləndən fərqli bir mənzərə ilə qarşılaşıb.

Meksikanın Yukatan yarımadasındakı Çiçen Itzada tapılan 100 uşaqdan 64-nün DNT-sini təhlil edən tədqiqatçılar uşaqların hamısının oğlan olduğunu müəyyən ediblər. Anbarda bütün uşaqların ən azı bir uşaqla qohum olduğunu müəyyən etməklə yanaşı, iki cüt əkiz də tapdılar.

Maks Plank Təkamül Antropologiya İnstitutundan Rodriqo Barquera deyir ki, onların baş müəllifi olduğu tədqiqatda "iki sürpriz anı" yaşayıb.

Barquera, "Ənənəvi arxeologiyadan təsirlənərək, dəfn edilənlər arasında cins fərqinin olmadığını və ya əsasən qızların dəfn edildiyini görəcəyimizi düşündük. Onlardan bəzilərinin dəfn olunduğunu öyrəndikdə ikinci sürprizi yaşadıq. Onlar qohum idilər və iki əkiz cütlüyü də var idi" deyib.

Bəziləri qardaş, bəziləri əmioğlu olan uşaqların yaşları 3-6 yaş arasında olub. Qohum uşaqların qidalanma vərdişlərinin oxşar olduğunu təsbit edən elm adamları, ehtimal ki, bu uşaqların rituallarda cüt-cüt qurban kəsildiyini düşünürlər.

Tədqiqatçılar bunu Maya mədəniyyətində əkizlərin mühüm yer tutması ilə əlaqələndirirlər. “Qəhrəman Əkizləri” adlı hekayədə iki qardaşın atalarının intiqamını almaq üçün yeraltı dünyasına düşdükləri deyilir.

Tədqiqatın həmmüəllifi Oana del Kastillo “El Pais”ə açıqlamasında deyib: “Əfsanəyə görə, bu əkizlər kosmik dövrlərin və bununla birlikdə Yer səthində həyatın davamlılığını təmin etmək üçün ölüm və qaranlıqla üzləşirlər".

Qrup radiokarbonla tanışlıq metodundan istifadə edərək, yeraltı anbardan eramızın 6-cı əsrindən 10-cu əsrə qədər istifadə edildiyini müəyyən edib. Lakin uşaqların əksəriyyətinin burada eramızın 800-1000-ci illəri arasında, Çiçén Itzá bölgədə siyasi gücünün zirvəsində olduğu zaman dəfn olunduğu aşkarlandı.

Uşaqların niyə və necə qurban verildiyi dəqiq bilinmir. Meyitlərdən başın kəsilməsinə və ya ürəyinin çıxarılmasına dair heç bir əsər-əlamət olmasa da, alimlər uşaqların yaşlarına, hamısının oğlan olmasına və meyitlərə dair tapıntılara görə onların ritual üçün kəsildiyini düşünürlər.

Tədqiqatçılar deyirlər ki, bu ritualları bugünkü prizmadan qiymətləndirmək olmaz. "Mən bu kimi şeyləri təhlil edəndə, bu günün gözü ilə mühakimə etməməyə, sadəcə şahid olmağa çalışıram" deyib araşdırmanın həmmüəllifi Patxi Perez-Ramallo.

"O vaxt Mesoamerikada ölümə qurban olmaq şərəf idi. Siz top oyununda qalib gəlmək istəyirdiniz və mükafat da fədakarlıq idi”, - Barquera deyir: "Övladını qurban vermək də böyük şərəf idi. Görünür bizim nöqteyi-nəzərimizdən barbar idi, amma min ildən bir qədər əvvəl bu, dünya anlayışı idi. Bu, indiki əxlaq anlayışı ilə təsvir edə bilməyəcəyimiz bir şeydir".

Uşaqların DNT-sini bu gün Çiçen İtza yaxınlığındakı Tixcacaltuyub icmasından olanlarla müqayisə edən tədqiqatçılar mayaların genetik izlərinin qaldığını aşkar ediblər. Bugünkü yerli əhalidə onları salmonella infeksiyasına qarşı qoruyan genetik variantlar müəyyən olunub.

Barquera deyir: “Onlar vaxtilə Çiçen İtzada yaşayan insanlarla qohum olduqlarını öyrəndikdə çox sevindilər”.

Oxunma sayı 112