“Politico” qəzeti Kiyev və NATO-dakı avropalı müttəfiqləri Rusiyanın lehinə olacağından qorxduğu şərtlər altında ABŞ prezidenti Donald Trampın Ukraynadakı müharibəni bitirmək səylərinə cavab olaraq NATO-nun gələcəyi ilə bağlı sual verib.
Hafta.az-ın yazdığına görə, Trampın İkinci Dünya Müharibəsi zamanı İngiltərənin baş naziri olmuş Uinston Çörçilin böyük pərəstişkarı olduğuna diqqət çəkən qəzet, "İngiltərənin əfsanəvi lideri 2025-ci ildə Münhen Təhlükəsizlik Konfransına qatılsa nə edərdi?" sualını verib.
87 il əvvəl Çörçill bu Bavariya şəhərində Nasist Almaniyasının lideri Adolf Hitlerlə Münhen müqaviləsinin imzalanmasından sonra mənasızlaşan kağız parçasını əlində İngiltərənin o zamankı baş naziri Nevil Çemberlenə demişdi: “Sizə müharibə ilə şərəfsizlik arasında seçim etmək şansı verildi. Siz şərəfsizliyi seçdiniz və nəticə müharibə olacaq".
Qəzetin xəbərində bu ifadələr yer alıb: “Bu, Kiyevin və onun avropalı müttəfiqlərinin Moskvaya üstünlük verəcəyindən və gələcəkdə daha böyük müharibə demək olacağından qorxduğu şərtlərlə Trampın Ukraynada müharibəni bitirmək səylərinə Çörçillin reaksiyası olacaqmı?”
Münhen Təhlükəsizlik Konfransına qatılan avropalıların və Böyük Britaniyanın keçmiş müdafiə naziri Ben Uolles kimi tarixə daha həssas olanların ağzındakı “sakitləşdirmə” sözü İkinci Dünya Müharibəsinin başlamasından cəmi bir neçə il əvvəl - 1938-ci ildə Münhen danışıqları ilə eyni halqa daşıyır.
Avropalı rəsmilər konfransa toplaşarkən, Donald Trampla Vladimir Putin arasında 90 dəqiqəlik telefon danışığından və həftə ortasında ABŞ-ın müdafiə naziri Peter Heqsetin Brüsseldə etdiyi çıxışdan hələ də özünə gələ bilməyiblər. Litvanın keçmiş xarici işlər naziri Qabrielius Landsbergisin sözlərinə görə, Heqsetin ən çox diqqətdən kənarda qalan və qorxulu xəbərdarlığı “faktların” ABŞ-ın Avropanın təhlükəsizliyinin qarantı olmasına mane olacağı olub. Başqa sözlə, ABŞ-ın dəstəyi olmayacaq.
Digərləri kimi NATO dövrünün də sona çatdığını hiss edən Landsbergis, “Bu, NATO-nun sonunun başlanğıcı ola bilər, xüsusən də bunu Vaşinqtonun tezliklə elan edəcəyinə inandığım 20 min ABŞ əsgərinin Avropadan çıxarılması ilə birləşdirsəniz” deyib.
Heqseth avropalılara müraciət edərək, “ABŞ-ın sonsuza qədər varlığını davam etdirəcəyini güman edə bilməzsiniz” deyib.
Konfransda iştirak edən ABŞ nümayəndələri təşviş içində olan Avropanı müəyyən qədər arxayınlaşdırmağa çalışsalar da, bu, fayda verməyib. Missisipi ştatından olan ABŞ senatoru və Silahlı Qüvvələr Komitəsinin üzvü, Respublikaçı Rocer Uiker “Politico”ya verdiyi açıqlamada Heqsetin “yeni bir səhv” etdiyini söyləyib. "Çıxışı kimin yazdığını bilmirəm, amma bunu o axmaq Taker Karlson yazıb" deyən Uiker, bununla belə, "Trampın ətrafında dinlədiyi çoxlu ciddi insanlar var" deyib.
Heqsetin bəzi sərt açıqlamalarından artıq geri çəkildiyini, lakin ABŞ-ın təhlükəsizlik zəmanətini itirməsi ilə bağlı Avropanın hələ belə bir addım atmadığını deyən Uiker, bu vəziyyətin NATO üzvlərini kollektiv müdafiəyə məcbur edən 5-ci maddəni zədələdiyini vurğulayıb.
Uikerin sözlərinə görə, bu açıqlama “Səhv etməyin, Tramp heç kəsin Sem dayını əmiyə çevirməsinə icazə verməyəcək” kimi sərt ifadələrlə daha da əhəmiyyət qazanıb.
Böyük Britaniyada fəaliyyət göstərən “Chatham House” analitik mərkəzindən Keyr Qiles Trampın Putinə birbaşa yanaşmasını və müdafiə naziri Heqsetin Brüsseldə ölkəsinin müttəfiqlərinə ABŞ-ın hələ danışıqlar başlamazdan əvvəl Rusiyanın bəzi əsas tələblərini qəbul etdiyi barədə bəyanatını təkcə Ukraynaya deyil, həm də Avropanın gələcəyinə ikiqat zərbə kimi qiymətləndirib.
“1938-ci illə paralellər bir təcavüzkarın sülh çağırışı müqabilində ələ keçirdiyi əraziləri saxlaya biləcəyini qəbul etməkdə daha aydın ola bilməzdi, əgər Tramp bunu nəzərə almasa və Putinin ona Avropada başqa ərazi iddialarının olmadığına əmin olmadığını söyləməsəydi”, – Qiles davam edib.
Bu arada ABŞ-ın vitse-prezidenti J.D.Vansın Münhendəki çıxışında Avropadakı demokratik praktikaları tənqid etməsi, Avropalılar bir yana qalsın, NATO tərəfdarı olan amerikalıların narahatlığını aradan qaldırmaq üçün kifayət etməyib.
ABŞ alimi və keçmiş diplomat Maykl Makfol deyib: “Təsəvvür edin ki, ABŞ Konqresinə 2020-ci ildə basqın edən bir adamla yanaşı qaçan biri Avropaya gəlib “Cənablar, sizin demokratiya ilə bağlı problemləriniz var və biz hazırda Amerikanın səhiyyə və icra hakimiyyətinin dekrasisi ilə bağlı konstitusiya böhranı yaşayırıq” deyəcək nə qədər cəsarətli bir adamdır”.
JD Vance Ukrayna müharibəsi ilə bağlı daha açıq məsələyə məhəl qoymayıb. Danışıqlardakı mövqelərini aydınlaşdırmaq üçün çıxışından istifadə edə bilərdi, lakin o, bunu etməməyi seçib.
Keçmiş alman diplomatı Volfqanq İşinqer deyib ki, Avropanın daha mütərəqqi və özünə inamlı olması üçün “elektrik şoku verilməlidir”.
Avropa liderlərinin hazırda şikayətləndikləri vəziyyətə görə qismən məsuliyyət daşıdığını ifadə edən İşinger, “Prezident Trampın ikinci müddətinin nələr gətirə biləcəyi ilə bağlı kifayət qədər xəbərdarlıq edilsə də, NATO-ya müdafiə xərclərini artırmaq üçün çox ləng iş gedir” deyə dəyərləndirib.
Kimliyinin gizli saxlanılmasını istəyən Aİ-dən olan yüksək səviyyəli diplomat deyib: “İndi Avropanı dağıtmaq istəyən Rusiya prezidenti ilə Avropanı məhv etməyə çalışan ABŞ prezidenti arasında ittifaq var. NATO-nun işi başa çatıb".
