Dünyanın ən sürətlə istiləşən qitəsi olan Avropada mövcud iqlim riskləri enerji və ərzaq təhlükəsizliyi, ekosistem, infrastruktur, su ehtiyatları, maliyyə və insan sağlamlığı kimi məsələləri təhdid edir.
Hafta.az-ın yazdığına görə, Avropa Ətraf Mühit Agentliyi (EEA) iqlim dəyişikliyinə uyğunlaşmaq, iqlimə həssas sektorlar yaratmaq və siyasət prioritetlərini müəyyən etmək üçün İqlim Dəyişikliyi üzrə Hökumətlərarası Panel (IPCC), Kopernik İqlim Dəyişikliyi Xidməti (C3S) və Avropa İttifaqının Birgə Araşdırma Mərkəzi tərəfindən hazırlanan son siyahıları nəzərə alaraq ilk Avropa İqlim Riskinin Qiymətləndirilməsini (EUCRA) dərc edib.
Hesabatda cari risklərin kritik həddə çatdığı, buna görə də təcili və qətiyyətli tədbirlər görülməsə, fəlakət ssenariləri ilə qarşılaşa biləcəyi vurğulanıb.
Hesabata görə, Avropada mövcud siyasətlər və uyğunlaşma səyləri sürətlə artan risklərin qarşısını ala bilməsə də, bir çox hallarda artan uyğunlaşma səylərinin kifayət etməyəcəyi və hətta hələ də təhlükə yaratmayan vəziyyətlər üçün təcili tədbirlərin görülməsi tələb oluna biləcəyi təxmin olunur.
Bildirilir ki, ən optimist qlobal istiləşmə ssenarisi nəzərə alındıqda belə, son illər qeydə alınan ifrat isti havalar, quraqlıq, nəzarətsiz yanğınlar və daşqınlar Avropada yaşayış şəraitinin daha da pisləşəcəyini göstərir.
Cənubi Avropa xüsusilə yay aylarında başlayan meşə yanğınları, həddindən artıq isti hava və kənd təsərrüfatı istehsalına, açıq havada işlərə və insan sağlamlığına təsir edən su qıtlığı səbəbindən qitənin digər hissələrinə nisbətən daha çox risk altındadır. Daşqınlar, eroziya və duzlu suyun daxil olması kimi faktorlar da Avropanın sahilyanı ərazilərini daha da təhdid edir.
Qiymətləndirmədə Avropa üçün vacib olan 36 iqlim riski 5 başlıq altında qruplaşdırılıb: “ekosistem”, “qida”, “sağlamlıq”, “infrastruktur”, “iqtisadiyyat və maliyyə”. Dəniz və sahil ekosistemləri üçün risklər yüksək qiymətləndirilərkən, ekosistemlərin insanlara birdən çox xidmət göstərdiyi, buna görə də sözügedən risklərin qida, sağlamlıq, infrastruktur və iqtisadiyyat daxil olmaqla digər sahələrə yayılma potensialının yüksək olduğu ifadə edilib.
Qida sektoru iqlim riskləri ilə təhdid edilən kateqoriyalar arasında birinci yerdədir. Cənubi Avropada kənd təsərrüfatı istehsalı isti və quraqlıq səbəbindən risk altında olduğu halda, bu vəziyyət Mərkəzi Avropa ölkələrinə də yayılmaqdadır. Xüsusilə geniş ərazilərə təsir edən uzunmüddətli quraqlıqlar məhsul istehsalı, ərzaq təhlükəsizliyi və içməli su ehtiyatları üçün təhlükə yaradır. Bunun həlli olaraq, heyvan mənşəli protein mənbələrindən davamlı bitki mənşəli protein mənbələrinə qismən keçidin kənd təsərrüfatında su istehlakını və qida idxalını azaldacağı proqnozlaşdırılır.
2023-cü il tarixdə ən isti il olduqdan sonra bütün dünyada ekstremal hava hadisələri davam edir. Temperatur amili insan sağlamlığını ən çox təhdid edən ən təcili iqlim riski hesab olunur. Açıq havada işləyənlər, yaşlılar və şəhər istilik adası effekti olan ərazilərdə və soyumağa kifayət qədər çıxışı olmayan yaşayış evlərində yaşayanlar əhalinin qalan hissəsinə nisbətən daha çox risk altındadırlar.
Son illər daha tez-tez baş verən ekstremal hava hadisələri Avropanın enerji, su və nəqliyyat kimi kritik xidmətlərinə risklər gətirir. Dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi və fırtınaların sxemindəki dəyişikliklər insanlara, iqtisadi fəaliyyətlərə və infrastruktura dağıdıcı təsirlərə səbəb olur. İstilik və quraqlıq Cənubi Avropada enerji istehsalı, ötürülməsi və tələbatı üçün ciddi risklər yaratsa da, binaların artan istilik dalğalarına uyğun tikilməli olduğu vurğulanır.
İqtisadi dalğalanmalar fərqli iqlim riskləri ilə üzləşən Avropada da müşahidə olunur. Avropa iqtisadiyyatında sığorta haqlarının, dövlət xərclərinin və kredit xərclərinin arta biləcəyi, iqlim şəraitinin pisləşməsinin aztəminatlı ailələri daha həssas edə biləcəyi deyilir.
Hesabata görə, Avropa İttifaqı ölkələri iqlim risklərinə hazırlıq və qiymətləndirilməsində irəliləyiş əldə etsələr də, siyasətin həyata keçirilməsi risk səviyyələrinin sürətli artımından geri qaldığı üçün sosial hazırlıqlar qeyri-adekvat olaraq qalır. Hesabatda yer alan bir çox iqlim riskləri Aİ-yə üzv dövlətlər tərəfindən hökumət səviyyəsində "ümumi qəbul"a malik olsa da, EEA bu ölkələrin Avropada iqlim risklərini həll etmək və azaltmaq üçün koordinasiyada işləməyi tövsiyə edir.
