Hindistan-Pakistan münasibətlərinin gələcəyi necə olacaq?

09:50 05.03.2024 Müəllif:Vüsal Tağıbəyli
Yazını böyüt
Yazını kiçilt

Pakistanda keçirilən ümumi seçkilər həm pakistanlıların, həm də qonşu ölkələrdən olan müşahidəçilərin diqqət mərkəzində olub. Ölkədə son vaxtlar pisləşən siyasi böhranın və hakimiyyət uğrunda gedən mübarizənin kölgəsində və siyasi qüvvələrlə dövlət institutları arasında kartların dəyişdirilməsi səbəbindən hazırda fərqli müstəvilərdə bu yönümdə qızğın müzakirələr gedir.

Hafta.az-ın yazdığına görə, Pakistanın şərq qonşusu Hindistan bu ölkədəki siyasi vəziyyəti yaxından izləyir, iki ölkə arasındakı münasibətlərin və xarici siyasətin xüsusiyyətlərinin müəyyən edilməsində əhəmiyyətinə görə seçkinin nəticələrini gözləyir. Hindistan və Pakistan mülki hökumətlərlə işləməyə üstünlük verirlər, çünki Pakistanın keçmişdə izlədiyi sərt xarici siyasətin hərbi rejimlərin strukturundan qaynaqlandığına inanırlar.

Pakistanın keçmiş baş naziri Nəvaz Şərifin Hindistana qarşı barışdırıcı münasibəti və Hindistan rəsmiləri ilə şəxsi əlaqələri olsa da, bu vəziyyət Pakistan ordusu və müxalifət liderlərinin xoşuna gəlməyib. Çünki 1999-cu ildə ordu ilə yaşadığı münaqişənin səbəblərindən biri də Şərifin Hindistanla münasibətləri olub. Bu mübahisə Şərif hökumətinə və general Pərviz Müşərrəfin hakimiyyəti ələ keçirməsinə qarşı hərbi çevrilişlə başa çatdı.

On ildən çox keçdikdən sonra Nəvaz Şərif sonuncu dəfə baş nazir olarkən Hindistanla münasibətləri yaxşılaşdırmağa çalışarkən oxşar problemlərlə üzləşdi, lakin İmran Xanın rəhbərlik etdiyi müxalifət və hərbi rejimə sadiq millətçi partiyalar tərəfindən sərt şəkildə tənqid olundu. Müxaliflər Şərifi Kəşmirdə insan haqları pozuntuları ilə bağlı Hindistana qarşı zəif mövqeyi və Pakistanda hindistanlı casus Kulbhushan Jadhavın həbsi ilə bağlı susduğu üçün hədəfə alıblar.

İmran Xan 2018-ci ildə Hindistanla yaxşı münasibətdə olan Nəvaz Şərif hökumətinin istefasından sonra hakimiyyətə gəlib. Xan da ordunun dəstəyini alıb. Ona görə də onun baş nazir olduğu dövrdə iki ölkə arasında münasibətlər pisləşdi. 2019-cu ilin əvvəlində Pakistan və Hindistan döyüş təyyarələri arasında toqquşma olub və nəticədə Hindistan təyyarəsi vurulub, onun pilotlarından biri həbs edilib. Hindistanın bölgənin xüsusi statusunu ləğv etməsindən sonra o zamankı baş nazir İmran Xan Kəşmir məsələsində sərt mövqe tutub və Hindistanın baş naziri Narendra Modinin hindu millətçi siyasətini sərt şəkildə tənqid edib.

Lakin Pakistanda baş verən son siyasi dalğalanmalar siyasi partiyaların öz münasibətlərini dəyişməsinə səbəb olub. İmran Xan indi ordu komandirləri ilə üz-üzədir. Xanın tərəfdarları ordunun siyasi səhnəyə müdaxilələri qarşısında mülki hakimiyyət uğrunda mübarizə apardığını, Navaz Şərif isə ordu ilə sülh bağlayaraq köhnə mövqeyindən əl çəkdiyini düşünür.

Pakistanda keçirilən son ümumi seçkilərin nəticələri İmran Xanın siyasi qüvvəni təmsil etdiyini göstərsə də, Nəvaz Şərifin siyasətinin xüsusilə kiçik qardaşı Şahbaz Şərifin xeyrinə baş nazirlik yarışından geri çəkilməsindən sonra zəiflədiyi görüldü.

Hindistan-Pakistan münasibətləri çərçivəsində siyasi cəhətdən zəifləmiş Nəvaz Şərif və onun siyasi varisi, Pakistan Müsəlman Liqası-Nəvaz Partiyasının (PML-N) lideri Şahbaz Şərif Hindistanla münasibətlərin yaxşılaşdırılmasında maraqlı ola bilər, lakin onların nə hüquqi legitimliyi, nə də ictimai dəstəyi var, Pakistan xarici siyasəti formalaşdıracaq vəziyyətdədir. Ordu ilə fikir ayrılığına baxmayaraq, digər siyasi aktyor İmran Xan, güclü əlaqələri səbəbindən anti-Hindistan millətçi bloklarına qarşı müsbət mövqe tutmaq ehtimalı yoxdur.

Mövcud vəziyyət Pakistan ordusunun Hindistan-Pakistan münasibətlərində İslamabadın izləyəcəyi xarici siyasətin müəyyən edilməsində əsas maraqlı tərəf olmağa davam etdiyini ortaya çıxarsa da, son seçkilərin nəticələri bu vəziyyətin ən azından qısa müddətdə dəyişməyəcəyini göstərir. Buna görə də Hindistan hökumətinin bundan sonra da Pakistana qarşı ehtiyatlı strategiya izləyəcəyi şübhəsizdir.