Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) sentyabrda irəli sürdüyü vahid əlifba təşəbbüsü Türkiyə və Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistan kimi MDB ölkələrini ortaq latın əlifbasına keçirməyi hədəfləyir.
Hafta.az-ın yazdığına görə, 34 hərfdən ibarət olan bu əlifba türk dünyasında dil birliyini təmin etməyi hədəfləyir.
Əsrlər boyu Mərkəzi Asiyada hökmranlıq edən, lakin Sovet İttifaqının dağılması ilə hökmranlığı kəsilən Rusiya özünün “arxa bağçası” kimi gördüyü müstəqil Mərkəzi Asiya ölkələrinin getdikcə Türkiyə ilə daha da yaxınlaşmasından çox narahatdır.
Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) başlatdığı vahid əlifba təşəbbüsünün elanı ilə Rusiya mətbuatında bu mövzuda çoxlu xəbərlər və təhlillər dərc olunur.
RBK-da bununla bağlı yayımlanan məlumata görə, rusiyalı ekspertlər bu təşəbbüsün xeyli dil və mədəni çətinliklərlə üzləşəcəyini qeyd edirlər. Xəbərdə INION RAS-ın tədqiqatçısı Alina Sbitneva vurğulayır ki, türk dillərinin milli xüsusiyyətləri bir əlifba ilə tam əks oluna bilməz. O, xəbərdarlıq edir ki, özbək, Azərbaycan və qazax kimi dillərin bənzərsiz səs strukturları ortaq əlifba altında itə bilər.
Sankt-Peterburq Dövlət Universitetindən Aleksey Obraztsov da türk dillərinin oğuz, qıpçaq və sibir kimi müxtəlif qruplara bölündüyünü, bu dillərin bir-birindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqli olduğunu və bir dilin başa düşülməsinin çətin olduğunu bildirib.
Ekspertlərin fikrincə, yeni əlifbaya keçid prosesi böyük xərclər və uzun müddət tələb edir.
Türkiyənin latın əlifbasına keçidinin 50-60 il çəkdiyini xatırladan Obraztsov MDB ölkələrində də oxşar prosesin baş verəcəyini proqnozlaşdırır. Bu prosesdə təhsil sistemlərinin dəyişdirilməsi, məktəblərdə yeni əlifbanın tədrisi və dil islahatlarının aparılması zərurətinə diqqət yetirilir. Bu keçidin böyük iqtisadi yük gətirəcəyi də vurğulanır.
Rusiyalı ekspert Sbitneva bildirir ki, bu təşəbbüs sadəcə əlifba dəyişikliyi deyil, əslində bunun arxasında “yeni ümumi türk dili”nin yaradılmasıdır. O bildirir ki, bu süni dilin kök salması çətin olacaq və milli kimlikləri təhlükə altına sala bilər.
Sbitneva vahid türk əlifbasının bir növ “türk esperantosu” yaratmaq cəhdi olduğunu və bu süni quruluşun kök salmasının çətin olacağını bildirir.
Mütəxəssislər ortaq türk əlifbası təşəbbüsünün bu ölkələrdə dil və mədəni kimliklərin zəifləməsinə səbəb ola biləcəyini və monokultural quruluşa doğru getmə riski daşıdığını bildirirlər.
RBK-da deyilir ki, ortaq əlifba təşəbbüsü türk dünyasında dil birliyini təmin etməyi hədəfləsə də, bu prosesdə qarşıya çıxacaq çətinliklər prosesin uzunmüddətli perspektivdə uğur qazanmasını çətinləşdirir. Dil fərqləri, keçid prosesinin baha başa gəlməsi və milli kimliklərin qorunub saxlanması kimi məsələlər bu təşəbbüsün qarşısında ən böyük maneə kimi qiymətləndirilir.
