Səudiyyə cəmiyyətində qohum evliliyi çox yayılıb, bir çox bölgələrdə bu nisbət hətta 58 faizə çatır ki, bu da dünyada qohum evliliyinin ən yüksək göstəricilərindən biridir. Qohum evliliyinin irsi xəstəliklərin yüksək nisbətinə səbəb olması ölkəni bu cür xəstəliklərə görə dünyada birinci yerə qoyur. Ənənə və adət-ənənələr və ailə sərvətinin qorunması ilə bağlı digər səbəblər və mirasın ailə daxilində saxlanması motivasiyası səbəbindən bu göstərici son vaxtlara qədər yüksək olaraq qalıb.
Hafta.az-ın yazdığına görə, İmam Məhəmməd bin Səud İslam Universitetinin Sosiologiya şöbəsinin tədqiqatçısı Huda Abdullah əl-Hüseynin “Konsul nikahı və irsi xəstəliklər” adlı araşdırmasında dünyada ən yüksək qohum evliliklərinin Səudiyyə Ərəbistanında olduğunu qeyd edilib. Onun fikrincə, Krallıqda qohum evliliyi 58 faizdir. Sonrakı yerləri Küveyt, Fələstin və Misir tutur.
Səudiyyə Ərəbistanında valideynlərdən uşaqlara keçən genetik xəstəliklər də artaraq təxminən 57 faizə çatır ki, bu da dünyada ən yüksək göstərici sayılır.
Araşdırmaya görə, Səudiyyə Ərəbistanında qohum evliliyi əlillik nisbətinin artmasına səbəb olub. Ölkədə hər 800 uşaqdan ən azı biri qohum evlilikləri nəticəsində əlil və xəstəliklərlə doğulur. Bu, ərəb dünyası və xarici ölkələrlə müqayisədə çox yüksək göstəricidir. Müqayisə üçün deyək ki, ABŞ-da anadangəlmə qüsurların nisbəti 4 mində bir, yəni Səudiyyə Krallığındakından 5 dəfə azdır.
Bu cür evliliklərdən yaranan bir çox xəstəliklərlə bağlı fərqli tibb jurnalları genetik xəstəliklər və qohum evlilikləri üzrə ixtisaslaşmış ən mühüm həkimlərin rəylərinə əsaslanan çoxsaylı araşdırmalar dərc edib. Mütəxəssislərdən biri deyir ki, təhlükə genləri valideynlər tərəfindən daşınan genetik xəstəliklərdədir. Xəstəliklər ər-arvadda görünmür, evləndikdən sonra həm uşaqlara, həm də nəvələrə miras qalır.
Ən ciddi xəstəliklərə, məsələn, "Wilson" qaraciyər xəstəliyi, əqli gerilik, ağ hüceyrə anemiyası, oraq hüceyrəli anemiya və böyrək çatışmazlığı daxildir.
Bildirilir ki, bəzi ailələrdə allergiya ilə yanaşı, epilepsiya, şəkərli diabet və ürək xəstəlikləri də artır və qohum evlilikləri ilə uşaqlara keçmə ehtimalı daha yüksəkdir.
Səudiyyə Ərəbistanında Kapital Bazarları Təşkilatına bağlı Milli Ailə Biznes Mərkəzinin profilinə əsasən, 2017-ci ilin hesablamalarına görə, Krallıqda fəaliyyət göstərən ailə bizneslərinin sayı 538 minə çatıb və bütün müəssisələrin 63 faizi Səudiyyə Ərəbistanında fəaliyyət göstərir.
Kral Səud Universitetinin sosiologiya professoru Xalid Ömər ər-Radian deyib ki, qohumlar arasında nikahı təşviq edən səbəblərdən biri tərəflərin sərvətlərini, istər daşınmaz əmlak, ev, müəssisə və ya nağd pulu ailə daxilində saxlamaq istəyi ilə bağlıdır. Radian deyib: "Biz bir neçə halla rastlaşmışıq ki, ər ölüb, daha sonra isə qardaş, yəqin ki, ailənin təzyiqi altında, mərhumun övladlarını və malını qorumaq üçün qardaşının dul arvadı ilə evlənib. Beləliklə, qohumlar dairəsi mirasın üçüncü tərəfə keçməsinin qarşısını alıb”.
Cəmiyyətdə levirat nikahının varlığnı və məqbul olduğunu bildirən sosiologiya professoru bu evlilik modelinin yəhudilər arasında da yayıldığını qeyd edib.
Var-dövlətin dağılmasının qarşısının alınması, qohumlar dairəsi ilə evlənmək üçün güclü motivasiyadır. Bu cür evlilik kənd yerlərində və bədəvi cəmiyyətlərində geniş yayılıb. Amma fərdlərin yadlarla evlilik nümunəsi olan qohum olmayan şəxslərlə münasibət qurmağa meylliliyi müəyyən qədər şəhər cəmiyyətlərində görünür.
Əcnəbilərlə evlilik qohumluq münasibətlərinin zəifliyini və ciddi öhdəliklərin olmamasını əks etdirir.
Radian bu növ evliliyin sosial müsbət tərəflərinə, o cümlədən gənc oğlanı və qızları, xüsusən də ailələrini uzaqdan özünə uyğun yoldaş axtarışı bəlasından xilas etdiyinə diqqət çəkərək deyib: “Cəmiyyətimizdə kiminlə evlənəcəyini bilmək çox vacibdir. Çünki münasibət qurmaq istədiyimiz qrupun nüfuzu, davranışı, ailə tarixi və sair cəmiyyətimizdə seçim meyarlarındandır. Bu meyarları ailə qurmaq istəyən gənc və ya qızlar deyil, daha çox valideynlər qoyur".
Sosiologiya professoru qadınların bir-birini tanıması və ümumilikdə seçim prosesini “mühəndislik” fəaliyyəti kimi həyata keçirmələri üçün bu mövzuda təcrübələrinin önəmli olduğunu vurğulayır. Kişilər isə iki ailədə qadınların əvvəlcədən razılaşdıqları əmlak və nikah müqaviləsi kimi qalan prosedurları tamamlayırlar.
Qohum evliliyinin digər səbəbi də tərəflər arasında əlaqənin davamlılığını təmin etməkdir. Məsələn, bir gəncin əmisi qızı ilə evlənməsi, evlilik əlaqəsinin davamını təmin etmək və mümkün boşanmanın hər iki ailənin təzyiqi və müdaxiləsi nəticəsində qarşısını alır.
Qohumlar arasında evlənmənin daha bir səbəbi, iki tərəfin mənşəyinə, təbəqəsinə, nəslinə və ya sosial və iqtisadi vəziyyətinə görə münasibətdə tərəflərin bərabərliyini təmin etməkdir. Bu, evliliyin müvəffəqiyyətinə və davamlılığına kömək edir.
