"8 Mart münasibəti ilə bütün qadınları, anaları təbrik etmək və əlaqəli mövzuda bir neçə sətir yazmaq fürsəti əldə etdim. Davamlı inkişaf son illər beynəlxalq sənədlərdə və prosedurlarda nəzərdən keçirilən ən çətin və əhəmiyyətli anlayışlardan biridir".
Hafta.az-ın yazdığına görə, bu sözlər İranın ölkəmizdəki Səfirliyinin Mədəniyyət Mərkəzinin sədriƏli Purmərcanın qələmə aldığı məqalədə deyilir. Müəllif qeyd edir ki, bu konsepsiya üç sahədə fəaliyyət tələb edir: sosial, iqtisadi və ekoloji. Hər üç sahədə qadınların rolu əhəmiyyətlidir. Bu səbəbdən BMT Baş Assambleyasının 70-ci sessiyasında 17 əsas məqsəd və 169 alt-məqsəd üzrə qəbul edilən 2030-cu ilədək Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərində əsas məqsədlərdən biri qadın probleminə həsr olunub və “Nail olmaq” adlanır. Gender Bərabərliyi və bütün “Qadın və qızların gücləndirilməsi” adı verilib.
"Dayanıqlı İnkişaf Sənədinin nəzarət və iştirakçı orqanı kimi tanınan Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnkişaf Proqramı beşinci məqsədi insan inkişafının əsas prinsiplərindən biri kimi müəyyən edib. Bu məqsəd dayanıqlı inkişafın bütün məqsədlərinə nail olmaq üçün əsas və zəruri məsələ hesab olunur və əslində təkcə davamlı inkişaf sənədinin əsas məqsədlərindən biri kimi deyil, həm də davamlı inkişafa nail olmaq üçün əsas təməl və bir növ sənəd kimi qəbul edilir. Bu arada, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnkişaf Proqramı digər sahələrdə də qadınların probleminə toxunub. Məsələn, davamlı inkişaf məqsədlərinə nail olmaq üçün (yoxsulluğun bütün formalarına son) qadınların və qızların səlahiyyətlərini genişləndirmək, onların əmlaka və aktivlərə çıxışı yolunda bütün maneələri aradan qaldırmaq üçün siyasətlər, alətlər, ictimaiyyətdə bacarıqların artırılması yolu ilə gender fərqinin azaldılması və iş yerində bərabərliyin təşviq edilməsi üçün, yaxud Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin 2-ci məqsədinə (aclığa son, ərzaq təhlükəsizliyinə nail olmaq və qidalanmanın yaxşılaşdırılmasına və davamlı kənd təsərrüfatının təşviqinə) nail olmaq üçün bərabər çıxış əldə etmək üçün hüquqi və siyasi islahatların dəstəklənməsi üçün özəl sektorlar qadınların mülkiyyətinə və aktivlərinə, o cümlədən torpaq, pul, kənd təsərrüfatı xidmətləri və sair üzərində nəzarəti vurğulanıb", - məqalədə deyilir.
Müəllif yazır ki, bu hallar davamlı inkişaf konsepsiyasının əhəmiyyətini və cəmiyyətlərin davamlı inkişafında qadınların rolunu göstərir. İslam cəmiyyətləri də davamlı inkişaf konsepsiyası ilə bağlı öz mövqelərini müəyyən etməlidirlər. "Hazırda daha çox danışmaq istədiyim Dayanıqlı İnkişaf Sənədində dəfələrlə qeyd olunan gender bərabərliyi konsepsiyasıdır. Davamlı inkişaf sənədi fərdi yanaşma ilə və bəzən İslam düşüncəsindən fərqləndirilə bilən Qərb düşüncəsi ilə bağlı yazılıb. Məsələn, gender bərabərliyi anlayışı İslam düşüncəsinə görə bütün sahələrdə və kontekstlərdə qəbul edə bilməyəcəyimiz ən çətin anlayışlardan biridir. Biz kişilər və qadınlar arasında hüquqi bərabərliyə, iki cinsin hüquq və vəzifələrinə inanırıq, lakin fərdiyyətçilik əsasında və Qərb düşüncəsinin nə ilə maraqlandığına diqqət yetirməklə gender bərabərliyinə inanmırıq. İslam şəriətində kişi ilə qadının inkişaf xüsusiyyətlərinə, təbii və inkişaf fərqlərinə əsaslanaraq, müqəddəs şəriətin qadın və kişilərə insanlıq baxımından deyil, cinsləri baxımından baxdığı mülahizələrə əsasən fərqlidir. Qadınlara qarşı qanunlar və bizdə kişilər var. Məsələn, ailə institutunda çörək qazanan kişi ailənin təsərrüfat idarəçiliyinə cavabdehdir. Bu vəzifədən əlavə, kişilərə də hüquqlar, məsələn, boşanma hüququ verilir. İslamda iqtisadi sistem, qadın və kişi üçün miras və qanpulu ilə bağlı hökmlərdə fərqliliklər görürük. Bu baxımdan biz gender bərabərliyinə və davamlı inkişafın tanınmış sənədinin əsasını təşkil edən bərabərliyini qəbul edə bilmərik", - yazıda bildirilir.
Ə.Purmərcan yazır ki, eyni zamanda, bu sənədin beynəlxalq oxunuşu və münasibətində cəmiyyətlərin mədəni strukturu nəzərə alınmır və müxtəlif cəmiyyətlərin qadınlarının aktivliyi ilə davamlı inkişafın müxtəlif mədəni, dini və ənənəvi əsaslarla yerli və regional tərifini vermək lazımdır. Bundan əlavə, Dayanıqlı İnkişaf Sənədində gender bərabərliyi və qadınlara qarşı zorakılığın aradan qaldırılması konsepsiyası vurğulansa da, bu sahədə beynəlxalq səviyyədə ikili standartların olduğunu görürük.
Lakin əsas sual ondan ibarətdir ki, davamlı inkişaf sənədi və gender bərabərliyi konsepsiyası ilə bağlı bu çətinliklərə baxmayaraq, İslam və Şərq ölkələrində sosial və iqtisadi vəziyyətin yaxşılaşdırılması, ekoloji şəraitin yaxşılaşdırılması üçün nə baş verməlidir və qadınların bu sahədə rolu necə olmalıdır? Bu üç sahə müəyyən edilməlidirmi?
Müəllif yazır: "Cəmiyyətlərin mədəni, ənənəvi və İslam düşüncəsinin xüsusiyyətlərinə, eləcə də qadınların cəmiyyətlərdəki həyat şəraitinə uyğun olaraq bu sahələrdə qadınların fəaliyyətini yenidən müəyyənləşdirməliyik. Məsələn, İran İslam İnqilabından sonra İranda qadınların vəziyyətində bir hadisə oldu. Bundan əvvəl qadınlar üçün iki yol var idi; Biri qadınları patriarxiya və kapitalizmə assimilyasiya etməyə, onların cəlbediciliyindən və ya ucuz əməyindən istifadə edərək kapitalizmin dövranını dəyişdirməyə çalışan Qərbizm yoludur; O, qadınların insani istedad və qabiliyyətlərinə inanmırdı. Lakin ötən əsrin 70-ci illərində xalqın oyanması nəticəsində qadın şəxsiyyətinin insani cəhətlərinə önəm verilməsi və qadına qarşı sosial məsuliyyətin qəbul edilməsi və digər tərəfdən onların təbii və inkişaf xüsusiyyətlərinə diqqət yetirilməsi və əslində qadının anası, həyat yoldaşı və ailə planları nəzərdən keçirilib. Bu İran cəmiyyətinin yerli xüsusiyyətləri və İslam ilə uyğundur və qadınların istedadlarının üzə çıxmasına, onların sosial, iqtisadi və digər sahələrdə məqsədyönlü, ağıllı və məsuliyyətli hərəkətlərinə kömək edə bilər. Biz İslam cəmiyyətlərinin davamlı inkişafı üçün qadınların fəaliyyət növünü yenidən müəyyən etməliyik. Bu cəmiyyətlərin qadınlarının özləri və onların təşkilatları tərəfindən İslami prinsiplər, düşüncələr və cəmiyyətlərin mədəni konteksti çərçivəsində edilməlidir. Cəmiyyətlərin mənəviyyatının, əxlaqının və davamlı inkişafında qadınların mühüm rolunu heç bir şəkildə inkar edə bilmərik və buna nail olmaq üçün qadınların bu yola girməsi lazımdır".
Müəllifə görə digər məqam ondan ibarətdir ki, qadınlar tarix boyu mədəniyyətləşmə, sosiallaşma və sivilizasiyada təsirli ünsürlər, fəallar olublar. Təhsil statusuna görə qadın ailənin əsası, ailə isə sosial sistemin ən mühüm elementi və onun inkişafının əsas özəyi, icma quruculuğunda fəal institut hesab olunur. Ona görə də ailədə qadınların ailə üzvlərinin tərbiyəsində, cəmiyyətdə nəsillərin tərbiyəsində əvəzsiz rolu var.
Şəhid Mütəhhəri əsl sivilizasiyanı əvvəlcə insanın kamilliyini və istedadını, sonra isə cəmiyyətin, yəni insanların kamilliyini müəyyənləşdirən, cəmiyyətin insan istedadlarını öz istedadlarına, mədəni kamilliyə çevirə bildiyi sistemdə müəyyən edən məcmu hesab edir. Ona görə də demək olar ki, sivilizasiya mədəniyyətin subyektidir və bütün gücünü mədəniyyətin ruhundan alan bədən kimidir.
Məqalənin sonunda deyilir: "Mədəniyyətin şəxsiyyətini, koordinatlarını müəyyən edən, insanın mənşəyi və təyinatının əsaslandığı xüsusi münasibət və düşüncə növüdür. İslam nəzərində müsəlmanların işlərinə diqqət bəzən ayrı-ayrı fərdlərin və qrupların problemlərinə diqqət şəklində, bəzən də cəmiyyətin və İslam sisteminin ehtiyaclarına diqqət şəklində təzahür edən transgender doktrinasıdır. Müsəlmanların işləri ilə maraqlanmaq kişilərə aid deyil və qadınlar da müsəlmanların və İslam cəmiyyətinin işlərində məsuliyyət hiss etməlidirlər, çünki bu, İslami vəzifədir. İslamın nəzərində qadın o kəsdir ki, öz qadınlığını, zərifliyini dinin əsaslarını qoruyub saxlaya bilsin; O, həm də öz hüquqlarını müdafiə etmək və eyni zamanda mənəviyyat, elm, araşdırma və Allaha yaxınlıq sahəsində irəliləmək, müxtəlif siyasi və ictimai sahələrdə görkəmli şəxsiyyətləri təmsil etmək iqtidarındadır və bu, dünya qadınları üçün örnək ola bilər".
