Böyük Britaniyada hakim Leyborist Partiyasının liderlik yarışında iki dəfə məğlub olan Endi Börnhem, əlavə seçkilərdəki açıq qələbəsi sayəsində bu məqsədə çatmağa və Dauninq küçəsinə Baş nazir kimi daxil olmağa hər zamankindən daha yaxındır.
Hafta.az yazır ki, səlis danışıq tərzi, isti davranışı və xarizması ilə tanınan Börnhem son doqquz il ərzində Böyük Mançesterin meri vəzifəsində çalışıb. Bu müddət ərzində o, nikbinliyi, aktivizmi və Şimali İngiltərəyə xas olan səmimi, birbaşa danışıq tərzini əks etdirən siyasi şəxsiyyət formalaşdırıb.
İngiltərənin şimal-qərbindəki Makerfild seçki dairəsini təmsil edən Börnhem, ölkənin zəifləyən Baş naziri Keir Starmerə liderlik uğrunda mübarizə aparmaq üçün 80 Leyborist millət vəkilinin dəstəyinə ehtiyac duyur.
Tərəfdarları, COVID-19 pandemiyası zamanı bölgəsinin maraqlarını müdafiə etdiyinə görə Mançesterdə "Şimalın Kralı" ləqəbli Börnhemi, Nigel Faregin rəhbərlik etdiyi sağçı populist Reform UK-nin təhdidinə qarşı Leyborist Partiyası üçün potensial xilaskar kimi görürlər. Müxaliflər Burnhamı tez-tez siyasi mövqeyini dəyişdirən "buqələmun" kimi təsvir edirlər və iddia edirlər ki, o, Starmer hökumətini narahat edən eyni iqtisadi məhdudiyyətlərlə üzləşəcək və səbirsiz və narahat elektoratı sakitləşdirmək üçün mübarizə aparacaq.
Hər halda, Börnhem əvəz etmək istədiyi liderdən çox fərqli bir profil təqdim edir.
Keçmiş Baş nazir Toni Bleyer dövründə məsləhət verən və Börnhemi Cənubi Londonda parlament tədqiqatçısı olduğu günlərdən bəri tanıyan Con Makternan deyib: "O, nikbin, şən və siyasətdən zövq alan kimi görünür. Liderlər ya sizi ruhlandırır, ya da ruhdan salır. Starmer də daxil olmaqla, bəzi son baş nazirlər bu işdən heç zövq almırdılar".
Börnhem 1970-ci ildə Liverpulda anadan olub. Atası telefon mühəndisi, anası isə həkim məntəqəsində qəbul işçisi olub. O, Çeşirdəki Kalçet kəndində böyüyüb. İrlandiya əsilli Börnhem dövlət tərəfindən maliyyələşdirilən katolik məktəblərində təhsil alıb və tez-tez inancı haqqında danışıb. Bu kontekstdə o, 2023-cü ildə Papa Fransisklə görüşüb.
Börnhem inancını uşaqlıqda Everton FK-ya olan sevgisi ilə müqayisə edərək deyib: "Oyunlara getməyi dayandırsanız belə, yenə də Everton azarkeşisiniz. Kilsəyə getməyi dayandıra bilərsiniz, amma yenə də katolik olaraq qalırsınız".
Börnhem ingilis dili və ədəbiyyatı üzrə təhsil almaq üçün Kembric Universitetinə qəbul olub. Məzun olduqdan sonra o, Britaniya siyasətində geniş yayılmış karyera yolunu izləyib; əvvəlcə Cənubi London millət vəkili Tessa Kovelin tədqiqatçısı, sonra isə o vaxtkı mədəniyyət naziri Kris Smitin məsləhətçisi kimi çalışıb.
2001-ci ildə, böyüdüyü yerin yaxınlığındakı şimal İngiltərə seçki dairəsi olan Leyghdən Parlament üzvü seçildikdən sonra, Endi Börnhem karyerasına Toni Bleyrin Yeni Leyborist hökumətində kiçik nazir kimi başlayıb. Daha sonra Qordon Braunun rəhbərliyi altında Nazirlər Kabinetinə yüksəlib, Xəzinədarlığın Baş Katibi, Mədəniyyət, Media və İdman Naziri və Səhiyyə Naziri vəzifələrində çalışıb.
2009-cu ildə Börnhem, stadionda baş verən izdihamda 97 Liverpul FK azarkeşinin öldüyü Hillsboro Fəlakətinin 20-ci ildönümü münasibətilə keçirilən etirazlarla qarşılaşıb. Bu hadisə Börnhemə dərin təsir göstərdi. Polis, müstəntiqlər və bəzi media orqanları qurbanları xuliqan kimi təqdim etməyə və faciədə onları günahlandırmağa çalışdıqdan sonra Börnhem ailələrin ədalətə layiq olduğuna inandı. Börnhemin təzyiq kampaniyası hadisə ilə bağlı ikinci istintaqın başlanmasına səbəb oldu.
2010-cu il ümumi seçkilərində Leyboristlərin məğlubiyyətindən sonra Börnhem partiya liderliyi uğrunda mübarizə aparıb, lakin dördüncü yeri tutub. O, 2015-ci ildə yenidən namizədliyini irəli sürüb və əvvəlcə favorit hesab edilib, lakin solçu Ceremi Korbin qalib gəlib. Börnhem sonradan Korbinin komandasında xidmət edib.
2017-ci ildə Börnhem siyasi gələcəyinin Vestminsterdən kənarda qalacağına qərar verib və parlamenti tərk edərək Böyük Mançesterin meri olub.
Siyasi elmlər üzrə ekspert Robert Ford, Börnhemin səlahiyyət müddəti ərzində regionda güclü iqtisadi göstəricilər, eləcə də şəhər avtobusları üzərində ictimai nəzarəti artırmaqla və sektora daha çox tənzimləmə tətbiq etməklə siyasi zəkasını nümayiş etdirdiyini söyləyib. O, həmçinin bu prosesdə nəqliyyat şirkətlərinə qarşı mübarizədə qalib gəldiyini qeyd edib.
Ford əlavə edib: "Bu siyasət olduqca darıxdırıcı və texnokratik bir tənzimləmə olaraq qala bilərdi. İnanın mənə, əgər Keyr Starmer orada olsaydı, yəqin ki, qalib gələrdi. Börnhem bunu Devid və Goliath arasında döyüşə çevirdi. Onun ən böyük gücü çox təsirli ünsiyyətçi və hekayəçi olmasıdır. O, seçicilərə kim olduğunu, kimi təmsil etdiyini və nə etməyə çalışdığını izah etməkdə son dərəcə uğurludur".
Börnhemə qarşı ən çox yayılmış tənqidlərdən biri, onun üç çox fərqli Leyborist Partiyası liderinin - Toni Bler, Qordon Braun və Ceremi Korbinin rəhbərliyi altında xidmət etdiyi nəzərə alınmaqla, siyasi cəhətdən həddindən artıq çevik və dəyişkən hesab edilməsidir.
2022-ci ildə, son Dünya Kubokundan sonra Baş nazir Keyr Starmer də keçmiş həmkarını bu xüsusiyyəti ilə bağlı lağa qoymuşdu. Jurnalistlərə danışan Starmer, Börnhemin "uşaqlıq komandası Argentinanın Dünya Kubokunu qazandığını gördüyünü" söyləyib, sonra zarafatla əlavə edib: "Amma qarışıq hisslər keçirməli idi; çünki uşaqlıq komandası Fransanın finalda uduzduğunu və uşaqlıq komandaları Mərakeş və Xorvatiyanın yarımfinalda məğlub olduğunu gördü".
Bleyrin keçmiş müşaviri Con Makternan Börnemin "insanların onu bəyənməsini istəyən" bir siyasətçi kimi nüfuzunu etiraf etsə də, bu qiymətləndirməni təklif etdi: "İnsanlardan nifrət edəndənsə, insanları məmnun etməyə çalışan siyasətçi olmaq daha yaxşıdır".
Börnemin siyasi karyerası boyunca diqqət çəkən əsas mövzulardan biri Britaniya siyasətinin və mediasının həddindən artıq London mərkəzli olması fikri idi. Börnem regional bərabərsizliklərin ölkəyə zərər verdiyini iddia edib və bu fikri ilk dəfə 2001-ci ildə Parlamentdəki ilk çıxışında dilə gətirib.
Bu yaxınlarda verdiyi müsahibədə Börnemin Britaniyanın "40 ildir ki, səhv yolda olduğunu" bildirib. Onun sözlərinə görə, iqtisadi və siyasi gücün əsasən Londonda cəmləşməsi digər bölgələrin inkişaf etməməsinə və sosial bərabərsizliyin dərinləşməsinə səbəb olub.
Börnemin Mançesterdəki siyasi bacarıqlarının onu Britaniya siyasətindəki ən yüksək vəzifəyə nə dərəcədə hazırladığı hələ də məlum deyil.
Robert Ford bu qiymətləndirməni təklif edib: "10 Dauninq küçəsi fırtınasına düşmək çox fərqli bir şeydir. Orada hər gün masanızda 150 ayrı məsələ var. Hansı məsələləri həll edəcəyinizi seçmək şansınız çox azdır və düşünməyə vaxtınız yoxdur".
Bu sözlərlə Ford qeyd edir ki, Börnhem Mançesterdə konkret məsələlərə diqqət yetirərək siyasi uğur qazansa da, baş nazirlikdə gündəliyi lider tərəfindən deyil, hadisələr müəyyən edir. Yerli səviyyədə seçilmiş prioritetlərə əsaslanaraq siyasət aparmaq mümkün olsa da, milli liderlikdə iqtisadi böhranlardan xarici siyasətə, təhlükəsizlikdən səhiyyə sisteminə qədər onlarla məsələ eyni vaxtda idarəetməni gözləyir. Buna görə də, Burnhamın mer kimi fəaliyyətinin milli idarəetməyə necə birbaşa təsir edəcəyini görmək lazımdır.
