Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının lideri, istiqlalçı deputat Etibar Məmmədovla hafta.az üçün budəfəki söhbətimizdə sentyabrın əvvəllərindən bəri Cənub qonşumuz İrandakı prezident seçkilərindən sonra yenicə formalaşmış hakimiyyətin heç bir əsaslı səbəb olmadan Azərbaycanla münasibətləri gərginləşdirməsi, Rusiya dövlətinin bu məsələyə münasibəti, ABŞ və İsrailin bu gərginlikdən Tehran rejiminə qarşı yararlanmasından və s. danışdıq, Güney Azərbaycan məsələsinə toxunduq.
- Etibar bəy, son həftələr rəsmi Tehranın Azərbaycanla münasibətləri, demək olar ki, süni şəkildə gərginləşdirməsi İranın özü üçün hansı təhlükələri daşıyır?
- Bilirsiniz, İran özü onsuz da dünyadan izolyasiya olunmuş dövlətlərdən biridir. Ətrafındakı dövlətlərlə əlaqələrinə baxsaq, bu ölkənin mənafelərinə görə yalnız Rusiya ilə normal əlaqələri var, Azərbaycan torpaqlarını 30 ilə yaxın işğalda saxlamış Ermənistanla isə İran açıq qardaşlıq edir. Yəni ətrafındakı dost ölkə yalnız Ermənistandır. Digər ölkələrlə isə problemləri, konfliktləri var. Ümumilikdə isə planetdə təcrid olunmuş, müxtəlif təşkilatlar və müxtəlif ölkələr tərəfindən sanksiyalara məruz qalmış bir ölkədir. Onun mövqeyi dünyada qəbul olunmayan mövqelərdəndir. Odur ki, İranın Azərbaycana qarşı son dövrdəki münasibəti onun bu problemlərini, eləcə də daxili problemlərini daha da gücləndirəcək...
Təbii ki, rəsmi Tehranın ölkəmizə qarşı belə münasibətinin əsas səbəbi onun Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh yaranmasını istəməməsidir. İran eyni zamanda Türkiyə ilə də Ermənistanın münasibətlərinin normallaşmasını, sərhədlərin açılmasını istəmir. Bu gün Ermənistanın yeganə nəfəs yolu İrandan keçir. Azərbaycan və Türkiyə ilə sərhədlərin, iqtisadi əməkdaşlığın bərpası isə Ermənistanın iqtisadiyyatını kifayət qədər gücləndirə bilər və nəticədə bu ölkənin İrandan asılılığı yetərincə azalar. Odur ki, rəsmi Tehran həmin yaxınlaşma prosesinin qarşısını almaq üçün daim çalışır ki, əksinə, Ermənistan-Azərbaycan və Ermənistan-Türkiyə münasibətləri daha da gərginləşsin...
- İran hakimiyyətinin bizdən şikayət etdiyi rəsmi Moskva bu məsələyə açıq münasibət bildirmir. Özü də baxırıq ki, məhz bu günlərdə Qarabağdakı Rusiya hərbi kontingenti ən azı öz xəritələrinə Azərbaycanın strateji yaşayış məntəqələri və yüksəkliklərini, hətta razılaşmadan kənar məntəqələrimizi daxil etməyə başlayırlar. Bəlkə Qarabağın nəzarət etdiyi hissəsində öz bildiyi kimi davranmaq və mövqelərini daha da möhkəmləndirmək üçün Rusiyaya diqqəti yayındıran İran-Azərbaycan gərginliyi sərfəlidir?
- Dediyiniz məsələlər əslində Azərbaycanın müəyyən zaman kəsiyindən sonra həll edə biləcəyi məsələlərdir. Sadəcə, Rusiya təbii ki, Azərbaycan-İran münasibətlərində gərginliyin olmasında maraqlı ola bilər. Həmin gərginliyin yaranmasında birbaşa iştirakçı olub-olmaması bir az şübhə altındadır. Burada İranın özünün mənafeləri əsas rol oynayır. Tehranın gərginlik yaratmasının səbəblərindən biri də öz nüvə proqramı ilə bağlıdır. Son qeyri-rəsmi məlumatlara görə, İran artıq nüvə silahı yaratmağın son mərhələsindədir. Odur ki, beynəlxalq güclər tərəfindən zərbələrə məruz qala biləcəyini yaxşı bilir. Bunu İsrail də edə bilər. Bunun qarşısını almaq, diqqəti yayındırmaq üçün İran başqa dövlətlə gərginliyi artırmaqda maraqlıdır. Görürsünüz ki, Azərbaycana olan ittihamı bundan ibarətdir ki, guya sionistlər burada İrana qarşı baza qururlar. Öz əhalisini də həmin “sionizmlə mübarizə” pərdəsi altında aldatmağa çalışır ki, Azərbaycana qarşı davranışlarının əsl mahiyyətini gizlətsin. Bilir ki, bu yaxınlarda nüvə silahı ilə əlaqədar zərbəyə məruz qala bilər. Bunu da Azərbaycanla əlaqələndirmək istəyir...
- Ermənistanda bəzi siyasi avantüristlər belə təkliflər səsləndirir ki, Türkiyə-Azərbaycan-Pakistan birliyinə qarşı Rusiya-İran-Ermənistan birliyi yaranmalıdır...
- Bu, sadəcə, belə düşünən ermənilərin arzusu ola bilər. Təbii ki, Ermənistanla Rusiya onsuz da müttəfiqdirlər. Rusiyanın öz maraqları var həmin ölkə ilə bağlı... Fəqət Moskva öz maraqlarını Tehranın maraqlarıyla eyniləşdirə bilməz. Bu maraqlar üst-üstə düşmür. İranın maraqları həm də Azərbaycanın hərbi cəhətdən qüdrətini artırması, son Qarabağ savaşındakı qələbəsi, Azərbaycanın dövlət kimi ayaqda durması və güclənməsi İran rejimini narahat edir. Oradakı azərbaycanlıların sanki bir dayaq istiqaməti meydana çıxır. Milli ideyanın, artıq vahid bir dövlət ətrafında formalaşması prosesi gedir. Rəsmi Tehran daha çox bundan narahatdır. Ona görə də Azərbaycanın zəifləməsində və problemlərinin artmasında çox maraqlıdır. İranın başındakılar onu da bilirlər ki, Zəngəzur dəhlizi açılandan sonra Azərbaycanın geosiyasi mövqeləri, eləcə də iqtisadiyyatı olduqca güclənəcək. Nəticədə Azərbaycanı ərazisindən keçən böyük bir Şərq-Qərb tranzit koridoru fəaliyyətə başlayacaq və İran regiondakı geosiyasi və geo-iqtisadi əhəmiyyətini xeyli itirəcək. İranın da Ermənistanın yeganə nəfəs yolu olması artıq aradan qalxacaq...
- Necə hesab edirsiniz, birdən İran çaşıb Bakı istiqamətinə bir raket atsa, nə baş verə bilər?
- Məlumdur ki, İran ordu rəhbərliyi və bəzi din xadimləri və siyasətçiləri tərəfindən Azərbaycana qarşı açıq hədə-qorxu mövcuddur. İran rejimi o dərəcədə cürətə malik deyil ki, bunu gerçəkdən etsinlər. Əvvəla, Azərbaycanın hava hücumundan müdafiə sistemi kifayət qədər güclüdür və İrandan olan hücumların qarşısını ala bilər. İkincisi də bu rejimə qarşı əks-zərbəni Azərbaycana müttəfiq dövlətlər də elə bizimlə bir yerdə vura bilərlər. İran bunu da yaxşı bilir. O da var ki, İran ordusu texniki cəhətdən haradasa 50 il öncənin texnologiyasına əsaslanır. Onlar yalnız raketlərinə arxayındırlar. Nə aviasiyaları, nə də quru qoşunları normal vəziyyətdədir. Raketlərinə gəldikdə, onların da dəqiqliyi yenə də köhnə sovet-rus sisteminə uyğun “dəqiqliyə” söykənir, ancaq aranı qarışdırmaq üçün kifayət edir...
- Bu gərginlikdən yararlanan İrana zidd güclərin, məsələn, ABŞ, İsrail əsas hansı məqsədi güdür? Onların son hədəfi İranı parçalamaqdır, yoxsa?
- Xeyr, zənnimcə, planda parçalanma məqsədi yoxdur. Əsas hədəf rejimi dəyişmək və İranın nüvə silahına malik olmasının qarşısını almaqdır...
- İran parçalandığı halda, təbii ki, Güney Azərbaycanın Quzeylə birləşməsi istəyi ortaya çıxacaq. O halda bu gün bizimlə müttəfiq olan güclər vahid, bütöv və daha güclü bir Azərbaycan yaranmasını istəyərmi?
- Bu, bir az perspektivdə olan məsələdir. İndi əsas məsələ oradakı Azərbaycan türklərinin mənafelərinin müdafiəsi, onların hüquqlarının təmin olunmasıdır. Ayrılmaq, birləşmək məsələləri sonranın məsələsidir. Hazırda Tehran rejimi milli oyanış, milli özünüdərk prosesindən çəkinir və qorxur. İndiyədək İslam, müsəlmanlıq bayrağı altında təbliğat aparırdılar ki, guya İranda etnik ayrı-seçkilik yoxdur, hamı müsəlmandır, hamı bərabərdir. Halbuki rejimin faktiki fəaliyyəti İranda yaşayan türkləri, yəni azərbaycanlıları sıxışdırmaqdan ibarət olub. Yəni soydaşlarımızın haqlarını tapdayıblar, öz dillərində təhsil almalarına, öz mədəniyyətlərini inkişaf etdirməsinin qarşısını alıblar. Elə indi də İran hakimiyyətinin qorxusu məhz o istiqamətdəndir. Azərbaycan Respublikasının, yəni Quzey Azərbaycanın güclənməsi bu rejimə çox pis təsir edir və onun başında duranları çox böyük qorxu altına salır...
- Necə hesab edirsiniz, bu böhranın sonu nə ilə bitəcək? İran öz yanlış mövqeyini dərk edəcəkmi?
- Hadisələrin gedişi belə göstərir ki, indi Azərbaycan və Türkiyə ilə münasibətlərdəki gərginlikdən yaranmış böhran sonda İranın öz daxilində də siyasi böhran yaranmasıyla nəticələnəcək. Çox güman ki, belə də olacaq...
- Yəni belə çıxır ki, İranın Azərbaycana və Türkiyəyə qarşı bu məkrli siyasəti beynəlxalq güclər üçün oradakı rejimin dəyişməsinə fürsət yaradacaq?
- Bəli, elə çıxır. Bu gedişlə İranın öz daxilində ciddi siyasi təlatümlər olması gözlənilir...
