ABŞ prezidenti Donald Trampla Rusiya lideri Vladimir Putin arasında Alyaskada keçirilən sammit və Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenskinin Vaşinqtona səfəri Rusiya-Ukrayna müharibəsinin gedişi və Avropa ölkələrinin müdaxiləsi ilə bağlı prosesləri davam etdirir.
Hafta.az-ın yazdığına görə, Fransa prezidenti Emmanuel Makron, Alyaska və Vaşinqton zirvələrindən sonra verdiyi açıqlamalarda, qarşıdakı 15 günün "təhlükəsizlik təminatları üçün konkret zəmin təmin edilməsi" üçün həlledici olacağını ifadə edərək, ABŞ-ın bu mövzuda mövqeyini dəyişməsinin son günlərin ən əhəmiyyətli inkişafı olduğunu vurğulayıb. “İngilislər, fransızlar, almanlar və türklər Ukraynada arxayınlaşma əməliyyatları keçirməyə hazırdırlar”, - deyən Makron bu qüvvələrin cəbhə xəttindən uzaqda yerləşəcəyini və təxribatçı olmayacağını vurğulayıb.
Bəs, bu hadisələri necə şərh etmək lazımdır? Makronun açıqlamalarının təsiri necə olacaq? İstanbul Aydın Universitetinin Afrika Tətbiq və Araşdırma Mərkəzinin direktoru professor M. Cem Oğultürk baş verənləri təhlil edib. “Müharibə başlayandan Türkiyə həm Rusiya, həm də Ukrayna ilə balanslaşdırılmış münasibətləri qoruyub saxlayaraq vasitəçi rolunu öz üzərinə götürdü. 2022-ci ildə Antalya və İstanbulda keçirilən danışıqlar Türkiyənin bu rolu effektiv şəkildə oynaya biləcəyini göstərdi” deyən Oğultürk, prezident Ərdoğanın da Türkiyənin sülh danışıqlarına ev sahibliyi etməyə hazır olduğunu vurğuladığını xatırladıb.
Oğultürk sözlərinə belə davam edib: “Zelenski ilə danışıqlarda Türkiyənin “etibarlı vasitəçi” mövqeyi vurğulandı, Putinlə telefon danışıqlarında isə danışıqlara ev sahibliyi etmək təklifi təkrarlandı. Türkiyənin Qara dənizdə strateji yerləşməsi və Boğazların Rejimi ilə bağlı Montrö Konvensiyasını yerinə yetirmək səlahiyyəti onu regional təhlükəsizliyin əsas aktoruna çevirir. Qara dəniz taxıl dəhlizi razılaşması kimi təşəbbüslər Türkiyənin münaqişədə konkret nəticələr verə biləcəyini sübut etdi”.
Oğultürk Makronun açıqlamalarını da şərh edib: “Makronun açıqlamalarına görə, Türkiyə Ukraynaya veriləcək təhlükəsizlik zəmanətləri çərçivəsində əhəmiyyətli rol oynaya bilər.
Onun sözlərinə görə, Türkiyənin, Almaniya ilə birlikdə Fransa və Böyük Britaniyada əməliyyat keçirməyə hazır olduğunu bildirib. Bununla belə, Ukraynanın bu əməliyyatların cəbhə rolundan çox, daha çox dəstəkləyici və çəkindirici rol oynaması planlaşdırılır.
Makron Avropanın təhlükəsizliyini yalnız ABŞ və ya Rusiyanın öhdəsinə buraxmaq istəmədiyini və Türkiyənin regional çəkisini tanıdığını ifadə edir. Türkiyənin həm NATO üzvü, həm də Rusiya ilə dialoq apara bilən ölkə statusu bu təklif üçün fundamental əsasdır.
Oğultürk, "Makronun açıqlamaları Avropanın Rusiyaya qarşı vahid cəbhə qurmağa çalışdığını və Türkiyənin bu cəbhədə strateji tərəfdaş kimi qiymətləndirildiyini nümayiş etdirir. Türkiyənin bu prosesdə ehtiyatlı davranacağını və Rusiyanın razılığı olmadan riskli addımlardan qaçacağını proqnozlaşdırmaq olar” deyib. Makronun Türkiyəni vurğulaması həm də Ankara ilə Paris arasında münasibətləri gücləndirmək cəhdi kimi də şərh oluna bilər. Türkiyənin Rusiya-Ukrayna müharibəsindəki rolu vasitəçilik və potensial təhlükəsizlik təminatlarından kənara çıxır. O, həmçinin Avropanın yeni müdafiə arxitekturasında strateji yeri təmin edə bilər. Makronun bəyanatları bu rolu dəstəkləyən bir baxış təqdim etsə də, onun həyata keçirilməsi üçün əlavə diplomatik səylər və kompromislər lazımdır.
