Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) məlumatına görə, 2023-cü ildə qlobal hərbi xərclər 6,8 faiz artaraq rekord həddə - 2,443 trilyon dollara çatıb və ya qlobal ÜDM-in 2,3 faizini təşkil edib.
Hafta.az-ın "Dünya Hərbi Xərclərinin Trendləri" adlı hesabata istinadən yazdığına görə, 2023-cü ildə qlobal müdafiə xərclərinin institutun indiyə qədər qeydə aldığı ən yüksək səviyyəyə çatacağı bildirilib.
Bu xərclərin təxminən yarısı ABŞ və Çinin payına düşür.
2023-cü ildə qlobal müdafiə xərcləri 2022-ci illə müqayisədə ümumilikdə 6,8 faiz artıb. ABŞ birinci, Çin ikinci, Rusiya üçüncü, Ukrayna isə səkkizinci yerdədir.
Ekspertlər bildirirlər ki, “2023-cü ildə qlobal hərbi xərclərin artması ilk növbədə Ukraynada davam edən müharibə, Asiya, Okeaniya və Yaxın Şərqdə geosiyasi gərginliyin artması ilə izah edilə bilər”.
Müdafiəyə ən çox pul xərcləyən ilk 5 ölkə 2022-ci ildə olduğu kimi qalıb:
ABŞ – 916 milyard dollar və ya milli ÜDM-in 3,4 faizi. 2022-ci ildə - 877 milyard dollar, yəni ÜDM-in 3,5 faizi.
Çin – 296 milyard dollar, yəni ÜDM-in 1,7 faizi. 2022-ci ildə - 292 milyard dollar və ya ÜDM-in eyni 1,7 faizi.
Rusiya – 109 milyard dollar, yəni ÜDM-in 5,9 faizi. 2022-ci ildə - 86,4 milyard dollar, yəni ÜDM-in 4,1 faizi.
Hindistan – 83,6 milyard dollar, yəni ÜDM-in 2,4 faizi. 2022-ci ildə - 81,4 milyard dollar, yəni ÜDM-in 2,4 faizi.
Səudiyyə Ərəbistanı – 75,8 milyard dollar, yəni ÜDM-in 7,1 faizi. 2022-ci ildə - 75 milyard dollar, yəni ÜDM-in 7,4 faizi.
ABŞ və Çin birlikdə qlobal müdafiə xərclərinin təxminən yarısını (qlobal rəqəmin müvafiq olaraq 37 faizi və 12 faizi) təşkil edir.
ABŞ-ın xərcləri Çindən üç dəfə çoxdur. Vaşinqtonun prioritet sahəsinə 2022-ci ilə qədər 9,4 faiz daha çox sərmayə qoyduğu tədqiqat, inkişaf, sınaq və qiymətləndirmə daxildir.
Asiya və Okeaniyada hərbi xərclərin yarısı Çinin payına düşür. Ekspertlər bildirirlər ki, Çin regionun digər ölkələrini müdafiəyə daha çox xərcləməyə təhrik edir.
2022-ci ilə qədər müdafiə investisiyalarını 6 faiz artıran Pekin, son 29 ildə davamlı olaraq xərclərini artırsa da, son on ildə bu artım yavaşlayıb. Analitiklər bunun Çin iqtisadiyyatının yavaşlaması ilə bağlı olduğunu deyirlər.
Rusiyanın 2023-cü ildə hərbi xərcləri 2022-ci illə müqayisədə 24 faiz, 2014-cü illə müqayisədə isə 57 faiz artıb. Ekspertlər deyirlər ki, bu rəqəmlər Rusiya maliyyə sisteminin şəffaflığının azalması səbəbindən “son dərəcə qeyri-müəyyəndir”. Dövlət büdcəsindən başqa, hərbi sektor üçün vəsaitlər müəssisələr, fiziki şəxslər və təşkilatlar kimi büdcədənkənar mənbələrdən gəlir. SIPRI qeyd edir ki, bu töhfələr rəsmi büdcədən xeyli az olsa da, institutun hesablamalarının aşağı qiymətləndirilməsi mümkündür.
İcmalda SIPRI-nin 2024-2026-cı illər üçün Rusiya dövlət büdcəsinə istinad edərək, "2023-cü ildə Rusiyanın hərbi xərclərinin artması, ölkənin neft və təbii qaz gəlirlərinin əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına baxmayaraq, gözləntiləri üstələyən Rusiyanın iqtisadi göstəriciləri ilə dəstəklənib" deyilir.
Hesabatda Moskvanın qarşıdakı illərdə də hərbi xərclərini artırmağa davam edəcəyi vurğulanır.
Hindistanın müdafiə xərcləri 2022-ci ildən 4,2 faiz artıb. Bunun əsas səbəbi əməliyyat xərclərinin və kadr investisiyalarının artmasıdır. 2023-cü ildə bunlar bütün hərbi büdcənin demək olar ki, 80 faizini təşkil edirdi. Ekspertlər bunun Çin və Pakistanla gərginlik şəraitində hökumətin öz qoşunlarının əməliyyat hazırlığını artırmaq prioritetinə uyğun olduğunu bildirir. Büdcənin təxminən 20 faizi hərbi satınalmalara gedir - bu vəsaitin dörddə üçü öz istehsalı olan avadanlıqların alınmasına yönəlib. Hesabatda qeyd olunub ki, bu, Hindistanın məqsədinin silahların inkişafı və istehsalında özünü təmin edən ölkəyə çevrilmək olduğunu göstərir.
Səudiyyə Ərəbistanı 2022-ci ilə nisbətən 2023-cü ildə müdafiəyə 4,3 faiz daha çox xərcləyib. Analitiklər qeyd edirlər ki, krallıq dünyanın ən böyük xam neft ixracatçısıdır və onun hərbi xərcləri qismən qlobal neft qiymətlərinin artması və Rusiyadan kənar resurslara tələbat hesabına maliyyələşir.
Digər dörd Avropa ölkəsi və Yaponiya da müdafiə xərclərinə görə ilk 10-luqdadır.
Böyük Britaniya – 74,9 milyard dollar, yəni ÜDM-in 2,3 faizi. 2022-ci ildə - 68,5 milyard dollar, yəni ÜDM-in 2,2 faizi.
Almaniya – 66,8 milyard dollar, yəni ÜDM-in 1,5 faizi. 2022-ci ildə - 55,8 milyard dollar, yəni ÜDM-in 1,4 faizi.
Ukrayna – 64,8 milyard dollar, yəni ÜDM-in 37 faizi. 2022-ci ildə - 44 milyard dollar, yəni ÜDM-in 34 faizi.
Fransa – 61,3 milyard dollar, yəni ÜDM-in 2,1faizi. 2022-ci ildə - 53,6 milyard dollar, yəni ÜDM-in 1,9 faizi.
Yaponiya – 50,2 milyard dollar və ya ÜDM-in 1,2 faizi. 2022-ci ildə - 46 milyard dollar, yəni ÜDM-in 1,1 faizi. Ümumilikdə ilk onluq qlobal xərclərin 74 faizini və ya 1,799 trilyon dolları təşkil edir.
31 NATO üzvünün (32-ci üzv İsveç 2024-cü ildə alyansa qoşulur) ümumi xərcləri 1.341 trilyon dollar və ya qlobal xərclərin 55 faizini təşkil edir. Bu investisiyaların 68 faizi ABŞ-dadır.
2023-cü ildə Həmas-la müharibədə 15-ci yerdə olan İsrail 2022-ci ilə nisbətən müdafiəyə 24 faiz çox sərmayə qoyaraq, bu sahədəki xərclərini 27,5 milyard dollara çatdırıb.
İsrail Səudiyyə Ərəbistanından sonra Yaxın Şərqdə ən çox hərbi xərcə malik ikinci ölkədir.
-1781888309.jpg&h=173&w=263&zc=1&q=80)
