Neçə vaxtdır ABŞ və Böyük Britaniya deyəndə ki, Rusiya Ukraynanı işğal etməyə hazırlaşır, Moskvanın təkziblərini əlində bayraq edən hər kəs onların ara qarışdırdığını bildirirdi. Amma sonunda deyilənlər düz çıxdı, hətta artıqlamasıyla. Maraqlıdır, Rusiya Donbas və Luqansk separatçı rejimlərini tanımaqla nə demək istəyir? Kreml bəlkə bununla işarə etmək istəyir ki, dünya ilə zarafat eləmir, əgər tələbləri yerinə yetirilməzsə, bütün Ukraynanı işğal edə bilər, hətta digər keçmiş sovet rspublikalarını da…
“Ukrayna siyasəti” Fondunun sədri, politoloq Konstantin Bondarenko bir sıra qaranlıq məqamlara aydınlıq gətirir:
- Rusiya bununla Qərbə siqnal verdi ki, zarafat etmir və bütün yolu getməyə hazırdır. İndi top Qərbin tərəfindədir və Qərb onunla nə edəcəyinə qərar verməlidir. Ən asanı özlərini narahat olduqlarını göstərmək, sanksiyalar tətbiq etmək və reallığı dünənki kimi qəbul etmək olardı. Amma əslində bu, yeni danışıqlar prosesinə dəvətdir. Bildiyimə görə, nə Lavrovun Blinkenlə görüşü, nə də Putinin Baydenlə görüşü hələlik ləğv olunmayıb. Bu isə o deməkdir ki, nizamlanmaya aparan diplomatik yol açıq qalır. Açığını deyim ki, Vaşinqton və London Rusiyanın Donbas və Luqansk separatçı rejimlərini tanıyıb-tanımaması ilə maraqlanmır. Amma Rusiyanın onları məhz indi, Qərblə qarşıdurma şəraitində tanıması artıq bir siqnaldır.
- Ukrayna prezident Zelenskinin videomüraciətini nəzərə alaraq buna tutarlı diplomatik cavab verə bilərmi?
- Ukrayna rəhbərliyi vəziyyətə necə reaksiya verəcəyini anlaya bilmədi. Belə hallarda Rusiya ilə artıq aşağı mərhələdə olan diplomatik münasibətləri kəsmək mümkün olardı. Lakin NSDC-nin görüşü ilə Zelenskinin çıxışı arasında kifayət qədər uzun müddət keçdi. Çünki Zelenski Conson və Baydenlə məsləhətləşmələr aparıb. Ondan sonra ona qəfil hərəkətlər etməmək, təşvişə düşməmək və diplomatik çərçivədə hərəkət etmək deyilib. Ona görə də sərhədyanı rayonlarda hərbi vəziyyət, diplomatik münasibətlərin kəsilməsi, müharibə elan edilməsi məsələsi yox idi. Zelenski sadəcə hamını sakit olmağa və bu ərazilərin ukraynalıların olduğunu deməyə çağırıb. İndi bütün suallara cavab yalnız Vaşinqton - Moskva, London - Moskva münasibətlərində cavab tapılacaq. Minsk razılaşmalarında da heç nə dəyişmir. Sadəcə o detal var ki, əvvəllər Ukraynanı federativ dövlət etməyə çalışırdılarsa, indi ona konfederasiya sırımaq istəyirlər.
- Kənardan Zelenskinin siyasi gələcəyi çox acınacaqlı görünür, çünki o, Donbası geri qaytarmayıb, Minsk razılaşmalarına əməl etməyib və sair. Belə halda hakimiyyətdə qalması çətin olmayacaqmı?
- Sadəcə kənardan belə görünmür, ölkə daxilində də eyni vəziyyət hiss olunur. O, ancaq xarici ölkələrdən dəstək və ya daxili ixtilaflardan yararlanmaqla kürsüsünü qoruya bilər, başqa vasitələri artıq tükənib.
- Yerinə kim gəlsə yaxşı olacaq? Tutaq ki, Poroşenko əvəzləyəcək. Poroşenkonun özü nə təklif edə bilər? Güman ki, Rusiya ilə müharibə etməyəcək…
- Təbii ki, müharibə istəməyəcək. Amma o, Zelenskidən fərqli olaraq döyüşkən ritorikadan istifadə edə bilər. Məsələ bundadır ki, Donbasdakı vəziyyətdən sui-istifadə edərək yaşayan, əlində silah olan bir çox insanın indi enerjisini hara sərf edəcəyi bəlli deyil. Onlar rus qoşunlarına qarşı vuruşmayacaqlar, çünki Krımın və Donbasın hərbi yolla qaytarılması mümkün deyil. Bu odlu-alovlu şəxslərin enerjisi hara sərf olunacaq və Ukraynanın daxili təhlükəsizliyi məsələsi necə həll olunacaq, bilinmir.
- Güman ki, onları dinc həyata uyğunlaşdırmaq lazımdır...
- Hələ 2014-2015-ci illərdə ən radikal elementləri cilovlamaq cəhdləri olub. Zelenskinin dövründə bu proses dayandırıldı və indi onları ərazi özünümüdafiə qüvvələrində birləşdirməyə çalışırlar. Amma bu bölmələr də özlərini yaradıldığı məqsəd içində praktik meydanda hiss etməlidir. Bəs Putin hücum etməsə nə olacaq? Ukrayna rəhbərliyinin bu suallara cavabı yoxdur.
- Maraqlıdır, bu məsələdən sonra müxalifət özünü necə aparacaq?
- Əvvəllər olduğu kimi. Onlar heç cür birləşə bilmirlər. Müxalifət qruplarının hər biri öz rolunu oynayacaq, eyni zamanda Ukraynanın siyasi reallığına inteqrasiya etməyə çalışacaq. Hər bir müxalifətçinin öz işi var və onların hər biri artıq prinsipləri deyil, üstünlüklər haqqında düşünür. Barrikadalara getməyə və ya rus dünyasının ideallarını müdafiə etməyə hazır olan odlu inqilabçıları barmaqla saymaq olar və sonra onları Ukraynada şəhər dəliləri hesab edirlər.
