Səudiyyə Ərəbistanının xarici işlər naziri Şahzadə Feysəl bin Fərhan ABŞ-İran razılaşması ilə bağlı nikbinliyini ifadə edib. O, razılaşmanın münaqişənin sona çatmasına və daha geniş regional təhlükəsizlik çərçivəsinə qapı açmasına kömək edə biləcəyini söyləyib.
Hafta.az yazır ki, dünən Vyanada Avropa Xarici Əlaqələr Şurasının (ECFR) ev sahibliyi etdiyi sessiyada çıxış edən Şahzadə Feysəl imzalanan anlaşma memorandumunu (MOU) region üçün əhəmiyyətli inkişaf adlandırıb.
"Düşünürəm ki, bu münaqişəyə son qoyacaq və daha da əhəmiyyətlisi, bir çox həll olunmamış məsələlərin həllinə doğru yol açacaq bir MOU-ya sahib olmağımız inanılmaz dərəcədə vacib və çox əhəmiyyətlidir", - deyə o bildirib. "Əlbəttə ki, bunlar arasında ən vacibi nüvə məsələsidir".
Şahzadə Feysəl həm Vaşinqtonun, həm də Tehranın diplomatiyaya həqiqi şans verməyə hazır olduqlarına inandığını söyləyib.
"Ümid edirəm, nikbinəm ki, hər iki tərəfin diplomatiyaya şans vermək üçün real niyyəti var", - deyə o, prosesi razılaşma nöqtəsinə çatdırdıqlarına görə ABŞ prezidenti Donald Trampı və komandasını tərifləyərək bildirib.
Nazir vurğulayıb ki, gələcəkdə hər hansı razılaşmanın uğuru güclü yoxlama tədbirlərindən və uzunmüddətli təminatlardan asılı olacaq.
O bildirib ki, bu cür mexanizmlər regional ölkələrə və daha geniş beynəlxalq ictimaiyyətə etimad yaradacaq.
Şahzadə Feysəl həmçinin Hörmüz boğazında naviqasiya azadlığı və daha geniş regional təhlükəsizlik narahatlıqlarının həll edilməsinin vacibliyini vurğulayıb.
İran üçün təklif olunan 300 milyard dollarlıq yenidənqurma və ya investisiya fondu ilə bağlı məlumatlara dair suala cavab olaraq, şahzadə Feysəl fond haqqında heç bir məlumata malik olmadığını və buna görə də onun təfərrüatları barədə şərh verə bilməyəcəyini bildirib.
"Əvvəla, bu fond haqqında məlumatım yoxdur. Onun arxasındakı konsepsiya barədə heç bir məlumatım və ya anlayışım yoxdur, ona görə də bu barədə konkret şərh verə bilmərəm", - deyə o bildirib.
Nazir qeyd edib ki, İranın Körfəz ölkələrinə son hücumları etimadı əhəmiyyətli dərəcədə zədələyib və gələcək iqtisadi əlaqələr üçün çətin perspektivlər yaradıb.
"İran təkcə Krallığa deyil, həm də Körfəz Əməkdaşlıq Şurasının bütün ölkələrinə hücum edib", - deyə o bildirib. “Bu, hamımız arasında əhəmiyyətli etimad itkisinə səbəb olub”.
Şahzadə Feysəl bildirib ki, Səudiyyə Ərəbistanı ilə İran arasında münasibətlər Pekinin vasitəçiliyindən sonra bu yaxınlarda yaxşılaşmağa başlayıb, amma münaqişə bu irəliləyişin böyük hissəsini geri çevirib.
“Biz İranla münasibətlərimizin yenidən qurulması prosesinin başlanğıcında idik. Biz təcil toplamağa başlayırdıq və iqtisadi əməkdaşlığın potensial sahələrini araşdırmağa başlayırdıq. İndi isə əslində geriləmişik” deyən nazir qeyd edib ki, Səudiyyə Ərəbistanının Dövlət İnvestisiya Fondu (DİF) artıq uzunmüddətli daxili prioritetlərə və əsas milli layihələrə diqqət yetirir.
“Krallıqda bizim çox iddialı daxili investisiya proqramımız var. İnvestisiya üçün əsas vasitəmiz olan Dövlət İnvestisiya Fondumuzun əslində təsdiqlənmiş uzunmüddətli strategiyası mövcuddur”, - o, deyib.
Şahzadə Feysəl bildirib ki, fondun investisiya axınları artıq DİF-nin daxili iqtisadiyyatını dəstəkləyən sahələrə yönəldilib.
“Onlar artıq maliyyə axınlarını daxili iqtisadiyyatımıza yönəlmiş sahələrə yönəldiblər”. O əlavə edib ki, gələcək investisiya qərarları müvafiq iqtisadi və investisiya orqanlarının səlahiyyətində olacaq.
“Bundan başqa investisiya qoymaq üçün bir şeyin olub-olmadığı mənim üçün məlum deyil. Bu, investisiya və iqtisadi baxımdan müvafiq nazirlərin səlahiyyətindədir”, - nazir deyib.
Şahzadə Feysəl vurğulayıb ki, İranla böyük iqtisadi əməkdaşlığı müzakirə etməzdən əvvəl etimad və münasibətlərin bərpası birinci yerdə olmalıdır: “Bunu seçim kimi nəzərdən keçirməzdən əvvəl etimadın və münasibətlərin yenidən qurulması olmalıdır. Onda bəlkə də gələcəkdə İranla Krallıq və Körfəz Əməkdaşlıq Şurası arasında daha böyük iqtisadi əməkdaşlıq və investisiya üçün bir yol var”.
O bildirib ki, münaqişədən əvvəl Səudiyyə Ərəbistanı İranla münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində tədricən addımlar atmağa başlayıb.
“Biz tədricən İrandan gələn qonaqlar üçün açılmağa və ticarət münasibətlərinin yenidən açılmasına baxmağa başlamışdıq”, - deyə o bildirib.
Şahzadə Feysəl əlavə edib ki, münaqişə bu irəliləyişin çox hissəsini geri çevirib və etimadın bərpası gələcək iqtisadi tərəfdaşlıq üçün ilkin şərt olacaq.
Səudiyyə Ərəbistanının diplomatik səylərdəki rolu ilə bağlı suala cavab olaraq, şahzadə Feysəl bildirib ki, Krallıq əsasən vasitəçi deyil, dəstəkçi kimi çıxış edib.
“Biz dəstəkçi idik və hər iki tərəfi diplomatik yola əsas diqqət yetirməyə təşviq etməkdə pərdəarxası işlərdə köməkçi olduq”, - deyə o bildirib.
O, Səudiyyə Ərəbistanının regional mübahisələrin həllinə və uzunmüddətli sabitliyin möhkəmləndirilməsinə yönəlmiş səyləri dəstəkləməyə davam edəcəyini bildirib.
Şahzadə Feysəl həmçinin İranın mülki nüvə proqramının qonşu ölkələr üçün heç bir təhlükə yaratmamasının vacibliyini vurğulayıb.
"İranda qonşuları üçün risk yaratmayan mülki nüvə proqramının olmasını təmin etmək çox vacibdir. Mən, əlbəttə ki, əldə edilən hər hansı bir razılaşmanın zəruri təhlükəsizlik tədbirlərinə və zəruri yoxlama mexanizmlərinə malik möhkəm bir razılaşma olmasını təmin etmək üçün çox səsli olacağam", - nazir qeyd edib.
Şahzadə Feysəl bildirib ki, Səudiyyə Ərəbistanı müdafiə qabiliyyətlərini gücləndirərkən diplomatiyanı da davam etdirəcək.
"Reallıq budur ki, potensial təhdid və çətinliklərlə mübarizə aparmaq üçün güclü çəkindirici və güclü dayanıqlılıq olmadan effektiv diplomatiyaya sahib ola bilməzsiniz", - deyə o bildirib.
O, Krallığın yanaşmasını təhlükəsizlik hazırlığını aktiv diplomatik əlaqələrlə birləşdirən ikili strategiya kimi təsvir edib.
"Biz diplomatiyaya sadiqik. Bölgədə dialoqa başlamaq üçün regional tərəfdaşlarımızla işləyəcəyik", - o, deyib.
Şahzadə Feysəl danışıqları yalnız nüvə faylı ilə məhdudlaşdırmamaq barədə xəbərdarlıq edib. O, 2015-ci il nüvə sazişindən alınan dərslərin daha geniş regional narahatlıqların da həll edilməli olduğunu göstərdiyini xatırladaraq deyib: “Regional konteksti tamamilə nəzərə almayan JCPOA-dan öyrəndiyimiz dərslərdən biri də odur ki, regionu narahat edən məsələləri həll etməsək, nüvə məsələsi ilə bağlı hər hansı bir razılaşmanın daha az təhlükəsiz olması riski həmişə var”.
Nazir bildirib ki, regional məsələlərdə irəliləyiş inam yaratmağa və gələcək sanksiyaların aradan qaldırılması perspektivlərini yaxşılaşdırmağa kömək edəcək.
“Regional məsələlər nə qədər dərindən həll olunarsa və qarşıdurma riskinin daha az olduğu bir gələcəyə baxa biləcəyimizə dair inam səviyyəsi nə qədər yüksək olarsa, sanksiyaların aradan qaldırılması sahələrində potensial faydaların daha tez və daha effektiv şəkildə əldə edilməsi ehtimalı bir o qədər yüksəkdir”, - deyə o bildirib.
Regional dialoqun gələcəyi və İsrailin bu cür müzakirələrdəki yeri barədə suala cavab olaraq, şahzadə Faysal bildirib ki, hər hansı davamlı çərçivə fələstinliləri də əhatə etməlidir.
“Əsas məsələ, uzunmüddətli perspektivdə ən çox risk yaradan şey, açıq-aydın ki, fələstinlilərin hüquqlarının həll olunmamış məsələsidir. İsrail regionun bir hissəsidir. Bu o deməkdir ki, onlar regional danışıqların bir hissəsi olmalıdırlar, amma Fələstin də regionun bir hissəsidir. Onlar bu danışıqların bir hissəsi olmalıdırlar”. - deyə o bildirib.
Şahzadə Feysəl bildirib ki, yalnız hərbi əməliyyatlara güvənmək regiona davamlı sabitlik gətirməyəcək. O deyib: “İsrailin uzunmüddətli perspektivdə yalnız hərbi yanaşmada israr etməsi İsrailin maraqlarına çox zərər verəcək. Sırf hərbi yanaşmanın uzunmüddətli perspektivdə mümkün olması fikri tamamilə səhvdir və heç kimin maraqlarına uyğun olmayacaq”.
Qəzza məsələsini müzakirə edən Şahzadə Feysəl bildirib ki, ən böyük maneə siyasi yolun olmamasıdır. O deyib: “Qəzza üçün ən böyük çətinlik İsrailin indiyə qədər siyasi yolu qəbul etmək istəməməsi və fələstinlilər üçün siyasi üfüqə ehtiyac olmasıdır”.
O bildirib ki, həm İsrail, həm də HƏMAS öz öhdəliklərini yerinə yetirməli, siyasi prosesə doğru irəliləməlidirlər.
“Hər iki tərəfin öz öhdəliklərini yerinə yetirməsinə ehtiyac var. Hazırda tərəflərin heç biri öz öhdəliklərini yerinə yetirmir”, - nazir deyib.
Hörmüz boğazından naviqasiyanın gələcəyi ilə bağlı Şahzadə Feysəl Səudiyyə Ərəbistanının mövqeyinin aydın olduğunu söyləyib. "Vəziyyət müharibədən əvvəlki status-kvoya qayıtmalıdır", - deyə o bildirib. O, strateji su yolu vasitəsilə dəniz nəqliyyatı üçün yeni tənzimləmələr və ya ödənişlər təkliflərini rədd edib.
"Boğazın idarə olunması münaqişədən əvvəl yaxşı işləyirdi. Heç bir problem yox idi, gəmilər sərbəst üzürdü. Niyə indi münaqişə nəticəsində ona tətbiq ediləcək yeni tənzimləməni qəbul etməliyik?" deyə o soruşub.
Şahzadə Feysəl böhran zamanı Avropanın kənarda qalması ilə bağlı təklifləri rədd edib. "Avropa addım atdı", - deyə o, Avropanın Körfəz təhlükəsizliyinə dəstəyini və münaqişə zamanı diplomatik səyləri qeyd edib.
O, dəniz təhlükəsizliyi səylərində Avropanın iştirakına və Hörmüz boğazında naviqasiyanın qorunmasına yönəlmiş bir missiyaya hazırlıqlara diqqət çəkib.
Nazir, Avropa ölkələrinin sanksiya müzakirələri və nüvə sənədi ilə bağlı təcrübələri vasitəsilə də töhfə verə biləcəyini bildirib. “Avropanın oynayacağı bir rol var və düşünürəm ki, bu rolu oynaya bilər”, - deyə o, fikrini tamamlayıb.
