Dünya yenidən yandırılır, ən yüksək temperatur rekordu iyul ayında 3 dəfə qırılıb. Türkiyədə elektrik istehlakı rekord vurub, İranda istilər səbəbindən dövlət müəssisələri iki dəfə bağlanıb. İqlim dəyişikliyi və qlobal istiləşmə indi özünü açıq şəkildə büruzə verir. Dünya iqlim dəyişikliyində başqa nə görəcək, temperatur artımını məhdudlaşdıra bilməsək nə olacaq?
Hafta.az-ın yazdığına görə, İstanbul Texniki Universitetinin professoru Hüseyn Toros bu mövzuda təəccüblü məlumatlar verib. O, temperatur artımının qarşısını almaq mümkün olmadıqda dünyanı nələrin gözlədiyini sadalayıb.
Professor Hüseyn Toros türk sənayeçilərinə də bir çağırış edib: “İllərdir xəbərdarlıqlar edilir. İqlim ssenariləri var. Əgər müəyyən sahələrdə ciddi araşdırmalar aparılmasa və biz qlobal miqyasda qalıq yanacaqlardan imtina etməsək, qlobal miqyasda bir çox ölkələri fərqli təhlükələr gözləyir. Bunlardan biri istilik dalğalarıdır. Dünyada temperatur bu il iyulun 22-də 17,16 dərəcəyə çataraq rekord qırıb. Normaldan 2 dərəcə yuxarı qalxıb. İyulun 21-də 17.09 dərəcə, iyulun 6-da isə 17.08 dərəcə temperaturu gördük. Bunlar rekord temperatur göstəriciləridir. Avropanın cənubunda isti dalğaları minlərlə insanın ölümünə səbəb olub. Çünki hər bir insanın rahatlıq zonası var. Temperatur artdıqca insan komfort zonasını tərk edir və həyat fərqli olur. Yaşlı insanlar və xəstələr bu neqativlərdən daha çox təsirlənirlər. Cənubi Avropa, Qara dəniz ətrafı ölkələr, Orta Asiya ölkələri və İran mənfi təsirlənən ölkələr sırasındadır. Çünki Afrika və ərəb regionunda insanlar əsasən yüksək temperatura öyrəşiblər. Bu səbəbdən istiliyin onlara təsiri məhduddur”.
Professor bildirib ki, 2023-cü ildə qlobal temperatur 1,45 dərəcə yüksək olub. Bütün səylər bu artımı 2030-cu ilə qədər iki dərəcədən aşağı saxlamaqdır. Ona görə də Avropa Paris İqlim Sazişinə ciddi dəstək verir - 1 trilyon avro büdcə ayırıb. Avropaya daxil olan məhsulların yaşıl istehsal məhsulları olması təşviq edilir. Türk sənayeçiləri də bu imkanlardan yararlanmalı və bu mənfiliklərdən daha az təsirlənmək üçün yaşıl çevrilməni sürətləndirməlidirlər. Əgər indi həll yolu tapılarsa, gələcəkdə baş verəcək neqativlərlə daha asan qarşılaşa bilərik.
Əgər dünya temperatur artımını dayandıra bilməsə, qiyamət ssenarisi ilə üzləşə bilər. Professor Hüseyin Toros iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə uğursuz olarsa, yaxın gələcəkdə baş verəcəkləri belə izah edir: “İsti dalğaları daha çox insanı narahat edəcək. Daha çox meşə yanğınları görəcəyik. Yanğınları söndürmək daha çətin olacaq. Ekstremal hava hadisələri (sel və daşqınlar) hətta inkişaf etmiş ölkələrdə də baş verməyə başlayacaq. Onun sayı, intensivliyi və davamlılığı artacaq. Okeanların su səviyyəsi yüksəlməkdə davam edir. Dünyanın bir çox şəhərləri təhlükə altında olacaq. Temperatur bir dərəcə artdıqda, su səthlərində buxarlanma 7 faiz artır. Daha çox buxarlanma daha güclü yağış riskini gətirəcək. Bu yağışlar Kanada, Avropa və Aralıq dənizi kimi bölgələrdə daha təsirli olacaq. Qısa müddətdə güclü yağış yağacaq. Okean bölgələrində qasırğaların intensivliyi artacaq. Çünki qasırğanın intensivliyi okean səthinin temperaturu ilə düz mütənasibdir. Buna görə də okeanda əmələ gələn qasırğalar quruya daxil olduqda daha çox dağıntıya səbəb olacaq”.
Professor xəbərdarlıq edərək bildirir ki, istilər quraqlıq gətirəcək, qida istehsalı azalacaq, qrunt suları təhlükəli olacaq. Onun sözlərinə görə, temperatur artdıqca bəzi bitkilərin nəsli kəsiləcək. Bu məqamda tullantılarla bağlı mötərizələr açmaq lazımdır. Hazırda istehsal olunan qidanın üçdə biri tullantılara gedir. Deməli, israfa qarşı mübarizə çox vacib məqamdır. Tullantılara qarşı effektiv mübarizə qarşıdakı dövr üçün təsirli tədbir olacaq. Bunu aktivlərin idarə edilməsi kimi düşünmək lazımdır.
Professor onu qeyd edib ki, temperaturun artması ilə əlverişsiz qruplardakı insanların (qocalar, əlillər, xəstələr) problemləri və dolayısıyla ölüm halları artacaq. Səhiyyə xərcləri yüksələcək və istehsalda əmək məhsuldarlığı aşağı düşəcək.
“Ona görə də bütün bəşəriyyət bu riskləri aradan qaldırmağa çalışmalıdır”, - o deyib.
