Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) Çində keçirilən toplantısı ərəfəsində Türkmənistan prezidenti Sərdar Berdiməhəmmədovun “People’s Daily”da məqaləsi dərc olunub.
Hafta.az-ın yazdığına görə, məqalədə bildirilir ki, Türkmənistan və Çin otuz ildən artıqdır ki, iki suveren dövlət olaraq ikitərəfli münasibətləri inkişaf etdirirlər. Bu müddət tarixin miqyasına görə qısa görünsə də, iki ölkə arasında əməkdaşlıq artıq səmərəli və konstruktiv nəticələr verib. Sıx siyasi, ticarət-iqtisadi və mədəni əlaqələr qurulub, yüksək səviyyəli əlaqələr institutlaşdırılıb, əməkdaşlığın hüquqi bazası getdikcə möhkəmlənir.
Müəllif xatırladır ki, 2013-cü ilin sentyabrında Türkmənistanla Çin arasında strateji tərəfdaşlığın yaradılması haqqında Birgə Bəyannamənin Aşqabadda imzalanması ilə Türkmənistan-Çin münasibətləri tarixi bir məqama çatdı ki, bu da ikitərəfli münasibətlərin uzunmüddətli inkişafının tonunu və kursunu müəyyənləşdirdi. 2014-cü ilin mayında Türkmənistanla Çin arasında strateji tərəfdaşlığın inkişafı və dərinləşdirilməsi haqqında Birgə Bəyannamə və Strateji Tərəfdaşlığın İnkişafı Planı (2014-2018-ci illər) qəbul edilib.
“İkitərəfli münasibətlərdə hazırkı nailiyyətləri tam etiraf etməklə bərabər, biz minillikləri əhatə edən və iki xalqı birləşdirən ümumi tarixi irsi unutmamalıyıq. Mən qəti şəkildə inanıram ki, Türkmənistanla Çin arasında mövcud hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq üçün ən möhkəm və əsaslı əsası məhz bu zəngin irs təşkil edir. Tarixi sənədlər, salnamələr və ədəbi əsərlər türkmən və çin xalqları arasında əsrlər boyu sıx siyasi, ticarət və mədəni əlaqələrin olduğuna danılmaz sübutlar verir. Əsrlər boyu iki xalq qarşılıqlı anlaşmanı daim möhkəmləndirərək özünəməxsus qarşılıqlı fəaliyyət tərzini inkişaf etdirib. Bir çox sahələri əhatə edən bu proses Asiya sivilizasiyalarının inkişafına böyük təsir göstərmiş, türkmən və çin xalqlarının, eləcə də qitənin digər ölkə və regionlarının həm yaxın, həm də uzaq xalqlarının çiçəklənməsinə və inkişafına töhfə verib. İpək Yolu iki xalqımızın birgə yazdığı tarixin ən mühüm halqasıdır. Qəti şəkildə inanıram ki, bu gün biz özümüzü bu tarixi irsin varisləri və qurucuları hesab edirik. Bu həm tarixi zərurət, həm də dərin rasional və doğru fikirdir. Məhz buna görə də Çinin “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsünü və Türkmənistanın “İpək yolunun dirçəliş” strategiyasını izah edərkən bu iki mühüm təşəbbüsün həm fəlsəfə, həm də praktiki yanaşmalar baxımından bir-biri ilə dərin bağlılığını və ayrılmaz birliyini vurğuladıq” deyilən məqalədə qeyd olunur ki, hazırda Türkmənistanla Çin arasında siyasi qarşılıqlı fəaliyyət yüksək səviyyədə qarşılıqlı etimada, açıqlıq və konstruktivliyə əsaslanır. İki ölkə liderlərinin görüşləri və danışıqları həmişə ikitərəfli əməkdaşlığın və beynəlxalq məsələlərdə qarşılıqlı fəaliyyətin əsas sahələrini əhatə edən mənalı və məsuliyyətli strateji dialoqlar olub.
Məqalədə deyilir: “Türkmənistan və Çin qlobal idarəçiliyin əsas prinsipləri ilə bağlı oxşar mövqe və baxışlara malikdir. Hər iki ölkə bütün ölkələrin maraqlarını nəzərə almaqla bərabərlik, qarşılıqlı hörmət, ədalət, ədalət, sabitlik və proqnozlaşdırıla bilən beynəlxalq təhlükəsizlik və sabitlik sisteminin qurulmasını qətiyyətlə müdafiə edir. BMT Nizamnaməsi və beynəlxalq hüquq bu beynəlxalq nizamın təməl daşlarıdır. Türkmənistan və Çin bu məsələdə çoxtərəfli əsasda ardıcıl əməkdaşlıq ediblər və çoxtərəfli mexanizmlərdə qarşılıqlı dəstək hər iki tərəf üçün yaxşı ənənəyə çevrilib. Bu, hər iki ölkənin beynəlxalq münasibətlərin uzunmüddətli inkişafına dair dərin anlaşmasından və strateji uzaqgörənliyindən irəli gəlir. Çinin Türkmənistanın neytrallığını dəstəkləməsi bu yanaşmanın bariz təzahürüdür. Çinin yüksək beynəlxalq nüfuzu və konstruktiv mövqeyi BMT Baş Assambleyası tərəfindən Türkmənistanın daimi neytrallığına dair birinci və sonrakı qətnamələrin qəbul edilməsində və Türkmənistanın neytrallığının beynəlxalq səviyyədə tanınmasında mühüm rol oynamışdır. Bu gün Türkmənistanın neytrallıq siyasəti beynəlxalq və regional siyasətdə müsbət amilə çevrilərək, Çinin Asiyada və dünyada sülh, sabitlik və mehriban qonşuluğu təşviq etmək səylərinə güclü dəstək verir. Buna uyğun olaraq, Türkmənistan Çinin əsas maraqlarına toxunan məsələlərdə, o cümlədən milli birliyin və ərazi bütövlüyünün qorunmasında, terrorizm, ekstremizm və separatizmlə birgə mübarizədə Çini dəstəkləməkdə həmişə ədalətli və prinsipial mövqe tutub”.
Məqalədə yazılır ki, beynəlxalq siyasi arenada Türkmənistan və Çin inkişaf etməkdə olan ölkələrin dünya işlərində rolunun gücləndirilməsini birgə müdafiə edir və beynəlxalq ictimaiyyəti enerji təhlükəsizliyi, ərzaq təhlükəsizliyi, xəstəliklərin qarşısının alınması və nəzarəti, insan hüquqlarının (xüsusən də yaşamaq hüququ, təhlükəsizlik və sağlamlıq hüququ kimi əsas hüquqların) qorunması kimi gündəmlərdəki inkişaf etməkdə olan ölkələrin ehtiyac və statusuna diqqət yetirməyə çağırır.
Bu baxımdan, Türkmənistan və Çinin COVID-19 pandemiyasının ən çətin dövründə çətinlikləri birgə aradan qaldıraraq nümayiş etdirdikləri həmrəyliyi və qarşılıqlı yardımı xatırlamaq xüsusilə vacibdir. Türkmənistan tibbi ləvazimat və avadanlıqların tədarükündə göstərdiyi dəyərli dəstəyə görə Çinə minnətdarlığını bildirir. Qədim Çin atalar sözü: “Ehtiyacı olan dost doğrudan da dostdur” Türkmən-Çin münasibətlərinin əsl mahiyyətini dəqiq əks etdirir: dostluğumuz ağır sınaqlardan keçib.
Müəllif qeyd edir ki, son illər Türkmənistanla Çin arasında regional əməkdaşlıq dərinləşməkdə və möhkəmlənməkdə davam edir. Çin-Mərkəzi Asiya Dialoqu çərçivəsində tərəflər səmərəli əlaqələr saxlayır. Türkmənistan Çinin üzv olduğu əsas çoxtərəfli mexanizmlərin sammitlərində fəal və müntəzəm olaraq iştirak edir. Xüsusilə diqqətəlayiq haldır ki, nümayəndə heyətimiz Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının qarşıdan gələn sammitində sədr ölkənin qonağı kimi iştirak edəcək.
İkitərəfli əməkdaşlıqdan danışarkən, Türkiyə-Çin strateji tərəfdaşlığının iqtisadi sahədə, xüsusilə enerji və nəqliyyat sektorlarında mövcud inkişafını və gələcək perspektivlərini xüsusilə vurğulamaq istərdim.
“Qəti əminəm ki, bu sahələrdə iki tərəf arasında əməkdaşlıq üçün böyük potensial var. Hər iki tərəf Avrasiya qitəsinin geoiqtisadi mənzərəsinə müsbət və genişmiqyaslı təsir göstərəcək bu əməkdaşlıqda görkəmli nəticələr əldə edib. Enerji sektorunda 2009-cu ildə tamamlanaraq istifadəyə verilən Türkmənistan-Çin qaz kəməri strateji əməkdaşlıq modelidir. Dünya səviyyəli bu iddialı layihə hər iki ölkə liderlərinin siyasi iradəsini və qətiyyətini təcəssüm etdirir və iki tərəf arasında əməkdaşlıq potensialını və imkanlarını nümayiş etdirir. Bu boru kəməri təkcə böyük həcmdə Türkmənistan təbii qazının Çinə tədarükü üçün enerji kanalı deyil, həm də Avrasiya üçün ədalətli, qarşılıqlı faydalı və davamlı enerji təhlükəsizliyi sisteminin qurulması modelidir. Bununla fəxr edə bilərik. O, həm Türkmənistanın, həm də Çinin iqtisadi inkişafına güclü təkan verib, tranzit ölkələrin inkişafına töhfə verib və Avrasiya enerji əməkdaşlığının mənzərəsinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir edib. Türkmənistan - Çin enerji əməkdaşlığı dərinləşməyə davam edəcək və bütün tərəflərin iqtisadi məqsədəuyğunluğu və uzunmüddətli maraqları tam şəkildə nümayiş etdirilib”, - müəllif qeyd edib.
Məqalədə yazılır ki, Türkmənistan - Çin əməkdaşlığının nəqliyyat sahəsində də əhəmiyyəti getdikcə özünü büruzə verir. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, hər iki ölkə nəqliyyat strategiyalarında yüksək koordinasiyaya və ümumi baxışlara malikdir. Müəllif yazır: “Bu, hər iki tərəf üçün inteqrasiya olunmuş, hərtərəfli Şərq-Qərb nəqliyyat və logistika dəhlizinin yaradılması üçün öz coğrafi üstünlüklərindən, maliyyə resurslarından, təşkilati imkanlarından, habelə siyasi və diplomatik resurslarından istifadə etmək üçün möhkəm zəmin yaradıb. Bu dəhlizin inkişafı Asiya və Avropa arasında qarşılıqlı fayda, qazan-qazan əməkdaşlıq və bərabərhüquqlu əməkdaşlıq prinsiplərinə əsaslanan iqtisadi inteqrasiya və inkişafı təşviq etmək üçün səmərəli yoldur. Onun geniş perspektivləri və böyük potensialı var. Türkmənistan və Çin bu prosesdə mühüm vəzifələri yerinə yetirir və biz çinli tərəfdaşlarımıza fəal əməkdaşlığa hazır olduqlarına görə dərin minnətdarlığımızı bildiririk. Mən qəti əminəm ki, bu iddialı transkontinental layihə uğurla həyata keçiriləcək və XXI əsrdə Türkmənistanla Çin arasında strateji tərəfdaşlığın daha bir mühüm sütununa çevriləcək. Geriyə nəzər salsaq, türkmən və Çin xalqları arasında çoxəsrlik ticarət-iqtisadi əlaqələrin təcrübəsi bu gün də çox aktual olaraq qalır. Biz müasir praktiki ticarət-iqtisadi əməkdaşlığı inkişaf etdirmək üçün bu dəyərli irsi birgə öyrənib səmərəli istifadə etməliyik. Türkmənistan və Çin iş adamları arasında əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar var. Ənənəvi ticarətin bərpası və genişləndirilməsi, ticarətin şaxələndirilməsinin təşviqi, kiçik və orta sahibkarlarla birgə layihələrin həyata keçirilməsi kimi təşəbbüslər hər iki ölkədə müvafiq sənaye sahələrinin inkişafına təsirli təkan verəcək, tərəflərə maddi kommersiya faydası gətirəcək, əhalinin rifahının və həyat səviyyəsinin yüksəldilməsinə, sosial problemlərin həllinə xidmət edəcək. İkitərəfli iqtisadi dialoqumuzda biz investisiya əməkdaşlığına böyük önəm veririk. Hər iki tərəf konsensus əldə edib və mənalı əməkdaşlıq layihələrini irəli sürməyə müsbət hazır olduqlarını nümayiş etdiriblər və hökumətlərimiz bu əməkdaşlığı tam dəstəkləyəcək. Bütün bunlar bizə gələcəyə inamla baxmağa və daha geniş əməkdaşlıq kursunu inkişaf etdirmək üçün birgə işləməyə əsas verir. Hazırda Türkmənistanla Çin arasında elmi-texniki əməkdaşlığa ehtiyac getdikcə aktuallaşır. Türkmənistan iqtisadiyyat, cəmiyyət, şəhər və sənaye inkişafında innovativ transformasiyaları ardıcıl olaraq təşviq edir. Buna görə də biz Çinlə qarşılıqlı fayda, qazan-qazan və uzunmüddətli sabitlik əsasında elmi-texniki əməkdaşlığa hazırıq. Sevinirik ki, bu təklif Çin hökuməti, müvafiq peşəkar təşkilatlar və biznes qurumları tərəfindən müsbət qarşılanıb”.
Qeyd olunur ki, xalqlararası və mədəni əməkdaşlıq Türkiyə-Çin əlaqələrində böyük potensiala malik mühüm sahədir. Dostluq, qardaşlıq, qarşılıqlı hörmət və etimad telləri ilə birləşən iki ölkə və xalq üçün bu sahədə əməkdaşlıq təbii olaraq irəliyə doğru addımdır.
“Hazırda ölkələrimiz arasında insanlar arasında mübadilələrin əsas məqsədi qarşılıqlı anlaşma ehtiyacının ödənilməsi, bir-birinin tarixi və mədəniyyəti haqqında biliklərin dərinləşdirilməsidir. Ölkələrimizin gəncləri arasında getdikcə fəallaşan mədəni mübadilələrdən çox məmnunam. Çində təhsil alan türkmən gənclər nəinki Çinin zəngin mədəniyyətini mənimsəyir, həm də türkmən mədəniyyətini bütün Çinə yaymaq üçün səfir kimi fəaliyyət göstərirlər” deyilən məqalədə qeyd olunur ki, bu proses son dərəcə vacibdir. Həqiqətən də Türkmənistan və Çinin birgə səyləri ilə hər iki tərəf tədricən bir-birinə uyğun gələn dəyərlər və dünyagörüşü sistemi qurur, sağlam və müsbət mənlik imici və beynəlxalq dünyagörüşü üçün möhkəm zəmin yaradır – Türkmənistan və Çinin mühüm və konstruktiv rol oynamağa müvəffəq olduğu bir prosesdir. Baxmayaraq ki, ölkələrimiz və xalqlarımız özünəməxsus xüsusiyyətlərə və öz inkişaf yollarına malik olsalar da, biz həmişə əl-ələ verib gələcək hədəflər və perspektivlər barədə aydın konsensus paylaşmışıq”, - müəllif yazıb.
Qeyd olunub ki, Türkmənistan və Çin indi sadiq dost və etibarlı tərəfdaşlardır, daha da vacibi, onlar öz inkişaflarını təşviq etməkdə və bəşəriyyətin üzləşdiyi ən mühüm problemlərin həllində həmfikirdirlər.
“Qəti şəkildə inanıram ki, biz birlikdə çalışaraq bütün məqsədlərimizə nail olacağıq”, - Türkmənistan prezidenti Sərdar Berdiməhəmmədov məqaləsini tamamlayıb.
