Son günlər Avropada ən çox müzakirə edilən məsələlərdən Rusiya neftinin satışında yuxarı həddin müəyyənləşdirilməsi ilə bağlıdır. Sözügedən məqam Avropa İttifaqına üzv dövlətlər arasında ciddi fikir ayrılıqlarılan səbəb olub.
Bloomberg yazır ki, Avropa İttifaqı Rusiya neftinin qiymətinin bir barel üçün 60 dollar səviyyəsində müəyyən edilməsi imkanını müzakirə edir.
Agentliyin məlumatına görə, Aİ ölkələri və G7-nin üzvləri arasında Rusiya Federasiyasından neftin qiymətinin məhdudlaşdırılması ilə bağlı razılığa gəlmək üçün belə bir qiymətin tətbiqini nəzərdən keçirir.
Daha əvvəl bildirilmişdi ki, Avropa İttifaqı (Aİ) ölkələri qiymət tavanı ilə bağlı fikir ayrılıqlarını həll edə bilməsələr də, Avropa Komissiyası (AK) çətin ki, Rusiya xammalının dəniz yolu ilə idxalına embarqonun qoyulması müddətini təxirə salsın. .
Noyabrın 30-da RİA Novosti-nin Brüsseldəki mənbəsi bildirib ki, Polşa və Baltikyanı ölkələrin onu aşağı salmaq çağırışlarına baxmayaraq, Aİ çox güman ki, Rusiya neftinin qiymətini bir barel üçün 62 dollar səviyyəsində müəyyən edəcək.
Sentyabrın birinci yarısında ABŞ Xəzinədarlığının mətbuat xidməti bəyan edib ki, ABŞ G7-dəki müttəfiqləri (Böyük Britaniya, Almaniya, İtaliya, Kanada, Fransa, Yaponiya və ABŞ) və Avropa İttifaqı ilə birlikdə dekabrın 5-də Rusiya neftinin, fevralın 5-də isə neft məhsullarının dəniz daşınmasına qadağa qoyacaq.
Rusiya baş nazirinin müavini Aleksandr Novak şıg hesab edir ki, Rusiya neftinin qiymət tavanı bu tavanın səviyyəsindən asılı olmayaraq qəbuledilməzdir. O, IV Rusiya-Çin Enerji Biznes Forumunun kuluarlarında bildirib ki, Rusiya bu məsələdə sərt mövqe tutur.
“Burada kifayət qədər sərt mövqemiz var, mən bu barədə artıq bir neçə dəfə danışmışam. Tavan nə olursa olsun qiymətlər olacaq. Yüksək olsa belə, müqavilələrin bağlanması baxımından bu, prinsipcə qəbuledilməzdir”, - deyə Novak bildirib.
Novak çıxışı zamanı qiymət həddinin tətbiqinin bir çox risklər yaradacağı ilə bağlı fikirlərini bildirib.
“Son məhdudiyyətlər, qiymət həddinin qəbulu ilə bağlı qəbul edilmiş qərarlar - bütün bu hərəkətlər sənayenin fəaliyyəti üçün böyük risklər yaradır, enerji resurslarının və sənayedə investisiyaların çatışmazlığına səbəb olur, nəinki neft sənayesində. Bu, gələcəkdə Qərb ölkələrinin öz qaydalarını tətbiq etmək istəyəcəkləri istənilən mübadilə əmtəəsinə təsir edəcək”, - o hesab edir.
Rusiya baş nazirinin müavini Qərbin sanksiyalarının düşünülməmiş olduğu qənaətindədir. “Bu, müqavilələrin bağlanması baxımından prinsipcə qəbuledilməzdir. Biz bazara uyğun işləyəcəyik” deyən Novak xəbərdarlıq edib və əlavə edib ki, Rusiya bu məsələdə mövqeyini yumşaltmayacaq.
Rusiya neftinə marjinal qiymətlərin tətbiqi Qərb ölkələri üçün mənfi nəticələrlə nəticələnə və Moskva ilə iqtisadi qarşıdurmada qüvvələr balansını dəyişə bilər. Bu barədə Amerikanın “The National Interest” jurnalı məlumat yayıb.
Jurnalın köşə yazarı Metyu Mey deyir ki, hiyləgər məntiqə baxmayaraq, G7 planı ya qlobal enerji bazarlarında qarışıqlığa səbəb olacaq, ya da Rusiya yanacağının satışından əldə edilən gəlirlərin azalmasına minimal təsir göstərəcək.
Eyni zamanda, Avropa ölkələri hələ də tək marjinal qiymətlər çubuğunda öz aralarında razılığa gələ bilmirlər. Rusiya xammalının marjinal qiymətləri ideyasının özü nikbinliyi ruhlandırmır, çünki bu tədbir ABŞ üçün əlverişsiz olan iqtisadi çoxqütblüliyə gətirib çıxaracaq. Eyni zamanda, Rusiya bu təşəbbüsə “tavan”ı dəstəkləyən ölkələrə neft satışını qadağan etməklə cavab verə bilər.
“Rusiya qiymət həddi iştirakçısı olan ölkələrə neft ixracını dayandırmaqla bağlı hədələrinə əməl etsə, Brent markalı yanacağın qiyməti bir barel üçün 380 dollara qədər yüksələ bilər. Əgər bu baş verərsə, Qərbin Moskvaya qarşı iqtisadi kampaniyasının dəyəri hamı üçün qeyri-davamlı ola bilər”, - deyə Mey JPMorgan bankının iyul ayı proqnozuna istinad edib.
Neftin qiymətinin 82-85 dollar/barel olması dünya bazarı üçün etibarlı dəstək olsa da, çökdü. Bunu “Milliyet”ə müsahibəsində iqtisadçı Hikmət Baydar deyib.
“82-85 dollar markası möhkəm dayaq idi. Qarşıdakı dövrdə qiymətlərin daha da ucuzlaşması ehtimalı artır. Bu, Çinin anti-COVID tədbirləri, tənəzzül qorxusu, həmçinin ABŞ-ın qara qızıldan Rusiyaya qarşı sanksiya silahı kimi istifadə etmək istəyi ilə bağlıdır”, - deyə Baidar bildirib.
Onun sözlərinə görə, indi yaxın gələcəkdə neftin qiymətinin bir barel üçün 75 dollara düşə biləcəyi ehtimalı var. Ümumiyyətlə, müxtəlif istiqamətlərdə kəskin qiymət dalğalanmalarına hazırlaşmağa dəyər. Eyni zamanda, ABŞ üçün neftin ucuz olması Rusiyaya qarşı sanksiyalar mexanizmi kimi faydalıdır. Lakin digər tərəfdən, OPEK dövlətlərin istəklərinə qarşı çıxır.
O əlavə edib ki, ilin sonuna neftin bir barelinin qiyməti 69 dollardan 89 dollara qədər dəyişə bilər. Eyni zamanda, belə geniş çeşid bazarda daimi kəskin hərəkətlərin olması ilə bağlıdır.
Qeyd edək ki, Aİ üzvüləri arasında Rusiya neftinin qiymətinin yuxarı həddinin daha aşağı olmasında ən çox israr edən ölkə Polşadır. Varşava bu həddin 30 dollar olmasında israr edir.
Polşa öz hərəkətləri ilə Rusiyadan neftin marjinal qiymətlərinin saxlanılması prosesini bilərəkdən ləngidə bilər. Bu barədə Milli Enerji Təhlükəsizliyi Fondunun (FNEB) aparıcı analitiki İqor Yuşkov məlumat verib.
“Polşa başa düşür ki, Aİ-nin digər üzvləri üçün bununla razılaşmaq çətin və ya qeyri-mümkün olacaq. Bu, Polşanın bilərəkdən danışıqları pozmaq istədiyi versiyasını doğurur. Bir sıra KİV-lər yazır ki, guya Polşa ABŞ-la qarşıdurmaya girir. Mən sadəcə hesab edirəm ki, onlar ABŞ-ın maraqlarından çıxış edirlər”, - Yuşkov bildirib.
Onun sözlərinə görə, ABŞ bazarı sakitləşdirmək üçün dəfələrlə könüllü olub, ona görə də dekabrın 5-dən iki növ sanksiyalar fəaliyyətə başlayacaq. Bunlardan biri neftin dəniz yolu ilə tədarükünə embarqo, digəri isə qiymət tavanıdır. Buna görə də, eyni vaxtda məhdudiyyətlərin tətbiqi ilə bazarı şoka salmamaq üçün ABŞ bu sanksiyalar növlərini vaxta görə ayırmağı təklif edib. Məhz bu mənada Polşa prosesi gecikdirməyə cəhd edə bilər.
O əlavə edib ki, Avropa İttifaqında müzakirələr ona görə yaranır ki, demək olar ki, istənilən halda bazarda problemlər yarana bilər, istər yüksək, istərsə də aşağı qiymət tavanı. Bundan əlavə, Avropada bir sıra şirkətlər sadəcə olaraq bizneslərinin bir hissəsini itirmək istəmirlər, bu isə o deməkdir ki, qiymət tavanı daha yüksək səviyyədə müəyyən edilə bilər.
Göründüyü qarşıdakı ildə neft bazarında çaxnaşmalar olacağı qaçılmazdır. Bunun neft qiymətlərinə nə dərəcədə təsir göstərəəyi, qiymətlərin azalan, yaxud yüksələn xətlə inkişaf edəcəyini isə indidən proqnozlaşdırmaq sadəcə mümkün deyil. Çünki indiki məqamda neft qiymətlərini myüəyyənləşdirən iqtisadi yox, daha çox siyasi amillərdir.
