Silah istehsalçılarının üzü gülür

Yaxın Şərqdə müharibə uzandıqca və daha geniş əraziləri əhatə etmək təhlükəsi artdıqca, digər bölgələrdəki hərbi gərginliklərin idarə olunması, silah təchizatı ilə bağlı problemlər daha da dərinləşir. Burada söhbət, əsasən, üç bölgə – Ukrayna, İsrail və Tayvandan gedir. Hər üç ölkəni silahla təchiz edən başlıca dövlət isə ABŞ-dır.

İsrail-“HƏMAS” qarşıdurmasına baxmayaraq, ABŞ hər üç müttəfiqinə silah təchizatının davam edəcəyi və miqdarın artırılacağına dair vəd verib. Eyni zamanda, Təl-Əvivə yardımın həcmi qarşıda gözlənilən müharibənin formatından asılıdır. Qəzzada quru əməliyyatı və Hizbullah qruplaşması ilə döyüşlərin başlaması isə Ukraynaya çatdırılan silahların kifayət qədər olmayacağı qənaətini artırır.  ABŞ silah istehsalçıları eyni vaxtda Ukraynanı silahlandırmaq və Pentaqonun tükənmiş ehtiyatını artırmaq üçün artıq təzyiq altında olduqları halda, İsrailə tədarükləri sürətləndirməyə hazırlaşırlar. Təhlilçilər bunun hazırda gərgin tempdə çalışan  hərbi sənaye bazasında vəziyyəti daha da ağırlaşdıracağını deyirlər. Yüzlərlə tank və digər zirehli texnika alan Ukraynadan fərqli olaraq, İsrailin ilk tələbi döyüş sursatıdır, istək siyahısında Dəmir Qübbə raketdən müdafiə sistemi üçün tutucu raketlər var. Tələblərə həmçinin dəqiq idarə olunan hava-yer döyüş sursatları və 120 mm-lik tank mərmiləri daxildir.

Analitiklərin fikrincə, İsrail Müdafiə Qüvvələrinə (IDF) Ukraynada hazırda çatışmayan eyni idarə olunan raket sistemləri, həmçinin döyüş pilotsuz təyyarələri və 155 mm-lik artilleriya mərmiləri lazım ola bilər.

Prezident Co Bayden İsrail və Ukraynanı HƏMAS və Rusiyaya qarşı kampaniyalarını davam etdirmək üçün lazım olan bütün silahlarla təmin edəcəyinə söz verib. Həftəsonu o, əmin edib ki, ABŞ nəinki hər iki ölkənin tələblərini yerinə yetirəcək, həm də digər gözlənilməz hallar (xüsusən də Tayvan uğrunda müharibə) baş verəcəyi təqdirdə Pentaqonun ehtiyatlarını artıra biləcək.

Bazar günü birsaatlıq müsahibə zamanı Bayden deyib: "Allah xatirinə biz Amerika Birləşmiş Ştatlarıyıq, tarixin ən güclü dövlətiyik - təkcə indi deyil, bütün dünya tarixində".

Bəs ABŞ-ın arsenalında İsrail, Ukrayna və Tayvanın tələb etdiyi hansı silahlar var və onların miqdarı nə qədərdir? Gəlin nəzər yetirək:

1. Yerdən buraxılan dəqiq döyüş sursatları 

- MLRS üçün GMLRS idarə olunan raketlər.

Ukrayna bu sursat növünə sahib olsa da, İsrail və Tayvan ABŞ-dan bu silahları əldə etmək imkanı yoxdur. Bu orta mənzilli, dəqiq idarə olunan raketlərdən 60 min var, lakin Ukrayna onlardan geniş şəkildə istifadə edir.

- Excalibur raketləri

Ukrayna İsrail və Tayvandan fərqli olaraq bu raketlərə də sahib olmaq hüququna malikdir. Anbarda GPS idarə olunan bu artilleriya mərmilərinin təxminən 25.000-30.000-i var. Çoxları Ukraynaya gedir.

- ATACMS uzun mənzilli raketlər

HIMARS-dan buraxılmaq üçün bu uzunmənzilli raketlərin təxminən 1000-i mövcuddur. İsrailin Suriyanın dərinliklərinə zərbələr endirmək üçün onlara ehtiyacı olacaq.

- Cirit MANPADS

Bu insan daşına bilən, dəqiq idarə olunan tank əleyhinə silah hələ də istehsaldadır, lakin ABŞ öz ehtiyatının 40%-ni Ukraynaya göndərib. Analitiklər deyirlər ki, Ukraynadakı münaqişə ənənəvi quru müharibələrində lazım olan silahların istehsalına çox diqqət yetirməyən ABŞ-ın müdafiə sənayesi üçün həyəcan siqnalı olub, terrorizmlə mübarizə və Sakit okeanda Çinin qarşısını almaq üçün texnoloji cəhətdən inkişaf etmiş müşahidə və kəşfiyyat sistemlərini vurğulanır .

2. Havadan buraxılan dəqiqvuran sursatlar

- Cəhənnəm atəşi

Birləşmiş Ştatlarda vertolyotlar və dronlardan buraxılan bu raketlərin təxminən 80.000-i var, baxmayaraq ki, onların çoxu təlim və döyüşlərdə istifadə olunub. Bu silahı yalnız İsrail əldə edir.

- APKWS

ABŞ helikopterlərdən atılan idarə olunmayan raketlər üçün bu dəqiq istiqamətləndirmə sistemlərinin əhəmiyyətli sayına malikdir. Eyni zamanda İsrail uzun sürən şəhər döyüşləri ilə üzləşə bilər. BAE hasilatı artıra bilər. Hazırda bu sursat Ukraynada da istifadə olunur.

- JDAM

Ümumilikdə, idarə olunmayan bombalar üçün dəqiq təlimat verən bu dəstlərdən təxminən 500.000 ədəd istehsal edilib və istehsal artırıla bilər.

- SDB/SSB II

StormBreakers kimi tanınan bu kiçik diametrli bombaların 38.000-dən çoxu istehsal edilmişdir.

- "Bunker dağıdan" bombalar

Birləşmiş Ştatlarda betonun və ya torpağın dərinliklərinə nüfuz edən bu xüsusi silahın ehtiyatı azdır. İsrail artıq ABŞ istehsalı olan 160 ədəddən 100-ü alıb.

Ənənəvi silahların arsenallarının sürətlə genişlənməsi pandemiyadan sonra yaranan material və kadr çatışmazlığı səbəbindən əngəllənir.

Strateji və Beynəlxalq Araşdırmalar Mərkəzindən Sintia Kuk “Hərbi sənayeni dəstəkləmək məqsədi onu göstərir ki, bu silahları İsrailə göndərsək, sənayenin digər hissələrini, yəqin ki, düşündüyümüzdən daha sürətli işə salmalı olacağıq”, deyir.

Ukraynadan fərqli olaraq, İsrail güclü müdafiə sənayesinə və irəliləyən fövqəldövlətin toxunmadığı müasir silahlara malikdir. O, həmçinin hər il ölkəyə 4 milyard dollara yaxın hərbi yardım (o cümlədən hava və raketdən müdafiə üçün təxminən 500 milyon dollar) verən ABŞ-dan əhəmiyyətli dəstək alır.

Müdafiə Əməkdaşlıq Agentliyinin məlumatına görə, İsrail həm də Amerika silahlarına çox pul xərcləyir, son yeddi onillikdə cəmi 53,5 milyard dollar silah alıb (o cümlədən, 2022-ci ilə qədər olan beş il ərzində 6,5 milyard dollar).

3. Hava hücumundan müdafiə raketləri

- "Patriot"

Bu raketlər təyyarələri, qanadlı raketləri və ballistik raketləri məhv etmək üçün istifadə olunur və ucuz HƏMAS raketlərinə qarşı istifadə etmək üçün çox nadir və bahalıdır. Ən yeni modelin 1600 nüsxəsi istehsal edilmişdir.

- "Dəmir günbəz"

Sistem İsrail olduğu üçün dəqiq bilinmir. ABŞ 2019-cu ildə 240 Dəmir Qübbə tutma raketi alıb və lazım gələrsə İsrailə qaytara biləcəyi iki batareyaya malikdir.

- Stinger/Qisasçı

Bu insan daşıya bilən zenit raketləri və onların yük maşınına quraşdırılan analoqları dronlara və təyyarələrə qarşı effektivdir. Onlar kəskin çatışmazlıq içindədirlər, çünki hasilat ləng gedir və ABŞ artıq ehtiyatlarının böyük hissəsini Ukraynaya köçürüb.

Gələcəkdə İsrail daha çox Amerika silahı alacaq. ABŞ Müdafiə Nazirliyinin sözçüsü bildirib ki, Vaşinqton İsrail ordusunu əlavə resurslar, o cümlədən sursat və avadanlıqla “təcili şəkildə təmin edir”. Kiçik bombalar və digər döyüş sursatları da daxil olmaqla, sürətli hərbi yardımın ilk iki göndərişi keçən həftə İsrailə gəlib.

Birləşmiş Ştatlar İsrailin Qəzza zolağından atılan raket və artilleriya mərmilərindən ölkəni qoruyan mürəkkəb qısa mənzilli hava hücumundan müdafiə qalxanı olan Dəmir Günbəz üçün daha çox ələ keçirən raketlər tədarük edəcəyinə söz verib.

ABŞ Müdafiə Nazirliyinin rəsmisi “Dəmir Qübbə tutucularından bəziləri birbaşa ABŞ-ın ölkədaxili anbarından gəldi və çox qısa müddətdə israillilərə çatdırıldı” deyib..

Baydenin tezliklə Konqresə İsrail və Ukrayna ilə bağlı əlavə sorğular göndərəcəyi gözlənilir, baxmayaraq ki, respublikadaxili çəkişmələr Nümayəndələr Palatasını spikersiz qoyub və qanunları qəbul edə və ya Ağ Evin tələblərini təsdiq edə bilməyib. Belə ki, spikerlə bağlı məsələ dalana dirəndiyi üçün Ukraynaya yardımlar da artıq dayandırılıb.

Tamir ələ keçirən raketləri ABŞ-ın müdafiə podratçısı RTX (keçmiş Raytheon Technologies) və İsrailin Rafael Advanced Defence Systems qrupu birgə istehsal edir və İsraildə yığılır. RTX Tamirin hazırkı istehsalı ilə bağlı şərh verməkdən imtina edib.

Bundan əlavə, İsrail birgə birbaşa hücum sursatları (JDAM), Hellfire raketləri və kiçik diametrli bombalar (SDB) daxil olmaqla hava-yer sistemləri tələb edib. Bunlar istehsala böyük investisiyalar sayəsində ABŞ-ın tədarükünü asanlaşdıracaq. Üstəlik, tələbatın artması yalnız istehsalçıların xeyrinə olacaq.

Hellfire raketləri Lockheed Martin tərəfindən, JDAM kaset sursatları və SDB kiçik diametrli bombalar isə Boeing tərəfindən istehsal olunur. Analitiklər deyirlər ki, eyni JDAM-ların istehsalını artırmaq çətin deyil və ABŞ hökuməti son illərdə öz satınalmalarını yavaşlatdığından Hellfire raketləri üçün həddindən artıq tutum var. Nəhayət, İsrailə General Dynamics tərəfindən hazırlanmış 120 mm-lik tank mərmiləri də lazım olacaq.

Pentaqonun dörd ən böyük podratçısı olan Lockheed, RTX, Northrop Grumman və General Dynamics şirkətlərinin səhmləri HƏMAS-ın 7 oktyabr hücumundan sonra bahalaşıb. Yalnız digər əsas müdafiə podratçısı Boeing-in səhmləri dəyişməz qalıb.

Təhlilçilər deyirlər ki, Hizbullahla münaqişə İsrailin silah ehtiyacını əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq və o Amerika təchizatında Ukrayna ilə birbaşa rəqabətə girəcək.

Strateji və Beynəlxalq Araşdırmalar Mərkəzinin beynəlxalq təhlükəsizlik proqramının baş məsləhətçisi Mark Kançan deyib: "Hamı şimal sərhəddini və Hizbullahı izləyir. Əgər vəziyyət pisləşərsə, biz çox fərqli bir münaqişə növündən danışacağıq".

O əlavə edib ki, ABŞ-ın Hizbullahın ikinci cəbhə açmasının qarşısını almaq üçün son diplomatik səyləri uğurlu olsa belə, İsrailin əsas silah ehtiyacları Qəzza zolağında apardığı döyüşlərin növündən asılı olacaq.

Əgər İsrail HƏMAS-ı atəşə tutmaqla məhdudlaşarsa, daha az sursata ehtiyac duyacaq, çünki ordu hər evi təmizləməyəcək, Kançan bildirib. Bununla belə, sıx məskunlaşan əraziyə daha uzun və daha geniş hücum başqa məsələdir: bu, İsrailin Amerika təchizatına tələbatını kəskin şəkildə artıracaq. "Onlar genişmiqyaslı quru hücumu hazırlayırlar? Əgər belədirsə, onlara çoxlu sursat lazım olacaq", - Kançan yekunlaşdırıb.