Misirin xarici işlər naziri Dr. Bədr Əbdüləti ilə Somali prezidenti Həsən Şeyx Məhəmməd arasında Qahirənin “Somalinin birliyi və suverenliyinə” dəstəyini təkrarladığı danışıqlardan bir gün sonra Türkiyə Moqadişu və Əddis-Əbəbə arasında mübahisədə güzəşt əldə etmək məqsədi daşıyan danışıqların ikinci raundunu keçirib.
Hafta.az-ın yazdığına görə, Əddis-Əbəbə yanvarın 1-də separatçı Somaliland ilə anlaşma memorandumu imzalayıb. Beynəlxalq səviyyədə tanınmayan Somaliland bölgəsi ilə imzalanan anlaşma memorandumunda dənizə çıxışı olmayan Efiopiyanın 50 illik icarə müqaviləsi ilə Qırmızı dənizin girişində 20 kilometr uzunluğunda ticarət limanı və hərbi baza qurmaq hüququ əldə edəcəyi qeyd olunub.
Somali sözügedən razılaşmanı rədd edib və prezident Həsən Şeyx Mahmud müqavilənin ləğvi barədə qərar imzalayıb. Ərəb Liqası da Moqadişunun mövqeyini dəstəkləyib, anlaşma memorandumunu “boş və qəbuledilməz” kimi xarakterizə edib.
Misir Efiopiyanın Somalilandla razılaşmasını imzalayan kimi qətiyyətlə rədd etdiyini açıqlayıb. Misir prezidenti Əbdülfəttah əs-Sisi ötən ilin yanvarında somalili həmkarı ilə görüşündən sonra vurğulayıb ki, Somalinin ərəb ölkəsi olduğunu və Ərəb Liqasının nizamnaməsinə uyğun olaraq ona qarşı hər hansı təhlükəyə qarşı ümumi müdafiə hüququ var. “Qahirə heç kimin Somalini təhdid etməsinə və ya onun təhlükəsizliyinə təhlükə yaratmasına icazə verməyəcək”, - Sisi bildirib. “Heç kim Misiri sınayıb qardaşlarını təhdid etməyə çalışmayacaq, xüsusən də qardaşları onlardan yanlarında durmalarını xahiş etsələr” deyib.
Misir Xarici İşlər Nazirliyinin verdiyi rəsmi açıqlamaya görə, xarici işlər naziri Ruanda prezidenti Paul Kaqamenin andiçmə mərasimində Somali prezidenti ilə görüşündə ölkəsinin “Somalinin suverenliyi, birliyi və ərazi bütövlüyünü dəstəklədiyini” vurğulayıb.
Türkiyənin Somali ilə Efiopiya arasında vasitəçilik etmək üçün irəli sürdüyü təşəbbüsün birinci mərhələsi iyulun 2-də Ankarada xarici işlər naziri Hakan Fidanın efiopiyalı həmkarı Taye Atske Selassie və somalili həmkarı Əhməd Moalem Faki ilə görüşündə, ikinci turu isə bazar ertəsi Ankarada üç ölkənin xarici işlər nazirlərinin iştirakı ilə keçirilib.
Danışıqların ikinci raundu ərəfəsində Efiopiyanın baş naziri Abiy Əhməd şənbə günü prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanla telefon danışığı aparıb və “Türkiyə prezidentinin Efiopiya ilə Somali arasında anlaşılmazlıqların aradan qaldırılmasında dəstəyini yüksək qiymətləndirib”.
Efiopiya Xəbər Agentliyinin verdiyi açıqlamaya görə, Abiy Əhməd “ölkəsinin dənizə çıxışının qarşılıqlı razılaşdırılmış yanaşma ilə təmin edilməsinin vacibliyini” vurğulayıb.
Misirin keçmiş xarici işlər naziri Məhəmməd əl-Ərəbi, "Misir Somalinin birliyini və suverenliyini pozmamaq şərti ilə hər cür vasitəçilik və həll səylərini təbii olaraq alqışlayır" deyib. Əl-Ərəbi “Türkiyənin Somali və Efiopiya ilə yaxşı münasibətləri var və Somalidə hərbi bazası var ki, bu da onu iki ölkə arasında vəziyyətin sabitləşməsində maraqlı edir”.
Əl-Ərəbi “Ankara öz maraqlarını və regionun sabitliyini qorumaq üçün böhranın həllində fəal rol oynamaq istəyir” deyib.
Misir və Türkiyə xarici işlər nazirləri Qahirədə keçirdikləri son görüşdə Somalinin birliyini və suverenliyini dəstəklədiklərini vurğulayıblar.
Əl-Ərəbi, "Ankara Somalilandda Efiopiya hərbi bazasının olmasından zərər görməyəcək" deyib və vasitəçiliyin "Efiopiya ilə Somali arasındakı əlaqələri yaxşılaşdırmağı hədəflədiyini" ifadə edib.
Misirin keçmiş xarici işlər nazirinin müavini Muna Ömər əl-Ərəbi ilə razılaşıb ki, “iki münaqişə tərəfi arasında istənilən vasitəçilik səyi alqışlanır və təqdirəlayiqdir”, lakin Türkiyənin vasitəçiliyini “vaxt itkisi” kimi qiymətləndirib.
Ömər deyib: “Efiopiya öz mövqeyindən geri çəkilməyəcək, Somali isə öz ərazisi üzərində suverenliyinin pozulmasını qəbul etməyəcək”.
Keçmiş Misir diplomatı bildirib ki, Misirin mövqeyi Somalinin suverenliyinə güzəştə getməməsidir və Efiopiya dəniz məsələsində Somali ilə razılaşarsa, Misir iki ölkənin suveren qərarına hörmətlə yanaşacaq, çünki Efiopiya etibarsız ölkədir, - deyə vurğulayıb.
Qahirə Universitetinin siyasi elmlər professoru Dr. Səid Nida bu ayın əvvəlində “African Readings” jurnalının internet saytında dərc etdiyi hesabatda Türkiyənin vasitəçiliyi ilə bağlı üç ssenari irəli sürüb. Birincisi, Ankaranın səyləri Efiopiya tərəfindən ödəniləcək ədalətli təzminat və Somalinin ayrılmasını tanıma öhdəliyi müqabilində Somalinin liman sazişini qəbul etdiyi razılaşmanın yekunlaşdırılmasında uğurlu oldu. Nida bildirib ki, bu, "çox mümkün olmayan bir ssenaridir, çünki Somali öz suverenliyinin heç bir pozulmasını qəbul etməyəcək".
Nidanın fikrincə, ikinci ssenari, Türkiyənin iki tərəf arasında müqavilə imzalamağı bacarması və bu razılaşmaya əsasən, Somali Efiopiyaya ədalətli təzminat müqabilində Somaliland bölgəsinin sərhədləri xaricindəki digər sahillərə dəniz çıxışı təmin edir. Nida qeyd edib ki, "bu mümkün ssenari üçün bir çox problem var, o cümlədən Efiopiyanın iqtisadi böhranlar fonunda layihə üçün lazımi maliyyə və müdafiəni təmin etmək qabiliyyəti".
Nidanın fikrincə, Efiopiya və Somalinin bir həll yolu tapmadan öz mövqelərində israr etdiyi və aralarındakı münaqişənin hərbi qarşıdurmaya çatmadan daha da pisləşdiyi üçüncü ssenari “ən çox ehtimal olunan ssenari” kimi görünür.
