Böyük Britaniya Müdafiə Nazirliyinin Ukraynadakı hadisələrlə bağlı kəşfiyyat hesabatına əsasən, Rusiya kəşfiyyat xidmətləri “Vaqner” Qrupunun 24 iyun qiyamından sonra “xaos və danışıqlar” dövrünə qədəm qoyub və onların gələcəyi ilə bağlı “müvəqqəti tənzimləmələr” son günlərdə formalaşmağa başlayıb.
Hafta.az-ın yazdığına görə, Rusiyanın ən son rəsmi bəyanatlarına əsaslanaraq, ölkə “Vaqner”in Afrikada geniş iştirakını davam etdirmək ümidlərini etiraf etməyə hazır ola bilər, Twitter-də dərc edilən qiymətləndirmədə belə deyilir.
Rusiyanın hərbi rəhbərliyinə qarşı üsyan bütün dünyada az qala hərbi çevriliş kimi qəbul edilirdi və “Vaqner” muzdluları öz varlıqlarına son qoymaq üzrə idi. Bununla belə, milyarder Yevgeni Priqojinin ordusu hələ də sağdır. Üsyandan bir neçə gün sonra prezident Vladimir Putin Kremldə köhnə yaxın dostu Priqojini qəbul edib. Görünür, onlar Ukrayna, Suriya və Afrikada müharibədə fəal olan muzdlu ordunun gələcəyindən danışıblar.
24 iyun qiyamında Putinin “satqın” adlandırdığı “Vaqner” üzvləri indi heç nə olmamış kimi arxayın davranırlar. Onlar indi rəsmi olaraq Belarusda Putinə yaxın olan ölkə lideri Aleksandr Lukaşenkonun yanında hərbi təlimçilər kimi yerləşdirilib. Rusiyada Kreml rəhbəri asayişi bərpa etmək istəyir. Parlamentin bu bölmələrin hüquqi əsasını qoyması gözlənilir, bu cəhd keçmişdə uğursuz olub və həmişə Priqojin tərəfindən rədd edilib.
Rusiyanın dövlət mediası Priqojinin Sankt-Peterburqdakı evindən müsadirə edilən qızıl külçələr, pul paketləri və medallar göstərir. Günlərlə Prigojin və “Konkord” korporativ imperiyasının tezliklə keçmişdə qalacağı kimi görünürdü, lakin o, fəaliyyətini davam etdirir. Söhbət ordunu təmin etməklə milyardlarla dollar qazanan və məsələn, Afrikadakı missiyalarının mənfəətindən daim investisiya yatıran Priqojindən gedir.
Son həftələrdə Putinin rəqibi, Londonda olan Mixail Xodorkovskinin idarə etdiyi Rusiya platforması “Dossier Center” Priqojinin təyyarəsinin Afrika, Rusiya və Belarus arasında necə gəzdiyinə dair sübutlar dərc edib.
Platforma öz hesabatlarını “Vaqner” rütbələrindəki öz məlumatlarına əsaslanır. Onun məlumatlarına görə, Priqojin Sankt-Peterburqa gedir və "oradan işləyir".
62 yaşlı Priqojin və “Vaqner” muzdluları avqustun əvvəlinə qədər məzuniyyətdə olacaqlar. Lakin qiyamdan dərhal sonra Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov da Moskvanın “Afrikadakı maraqlarından əl çəkməyəcəyini” söyləyib. “Dossier Center”in təhlilinə görə, çox güman ki, Rusiya Müdafiə Nazirliyi Suriyadakı maraqların tam idarə olunmasını öz üzərinə götürəcək, Priqojin isə Kremlin Afrikadakı işlərini idarə etməyə davam edəcək.
“Dossier Center”in məlumatına görə, Afrika ölkələrində hərbi mövcudluq Kremlin geosiyasi maraqlarına xidmət göstərməkdə davam edir. Platformada aparılan təhlil Priqojinin nəticədə “öz həyatını xilas edən və muzdlu ordunun nüvəsini xilas edən qalib kimi özünü göstərə biləcəyini” irəli sürüb. Təhlildə bu qənaətə gəlinib ki, Prigojin markası (Vaqner) hələlik davam edəcək.
Priqojinin imperiyası, xüsusən Afrika qitəsində genişlənməkdə davam edir. Liviya, Mali, Mərkəzi Afrika Respublikası, Mozambik, Madaqaskar və Sudan “Vaqner”in qızıl və almaz kimi xammalları, məsələn, muzdlu əsgərlər və ya dezinformasiya mütəxəssisləri təmin etməklə əldə etdiyi ölkələrdən bəziləridir. Ola bilsin ki, Rusiya da bundan istifadə edərək öz müharibə xəzinəsini doldursun.
Mərkəzi Afrika Respublikası və Mali xüsusilə “Vaqner”dən asılıdır. Bu ölkələrdə mindən çox muzdlu əsgər yerləşdirilib. İki ölkənin hökumətləri ruslarla əməkdaşlığa davam edir, hətta bu onların Qərbdəki tərəfdaşları və ya Birləşmiş Millətlər Təşkilatı ilə əlaqələrini kəsməsinə səbəb olsa belə. Hətta Mərkəzi Afrika Respublikasının paytaxtı Banqidə dəfələrlə hərbi cinayətlərdə ittihamlanan muzdlulara abidə ucaldılıb.
Bu kontekstdə məsələlərin təfərrüatlarına əhəmiyyət verməyən bu hökumətlər üçün mövcud vəziyyətin davam etməsi həyati əhəmiyyət daşıyır. Mərkəzi Afrika Respublikası Prezidentinin müşaviri “The New York Times” qəzetinə deyib: “Rusiya bizə “Vaqner”i verdi və qalanları bizi maraqlandırmır”. “Vaqner”in Mərkəzi Afrika Respublikasındakı yüksək səviyyəli nümayəndəsi də açıqlamasında “onun bu ölkəyə dəstəyinin heç vaxt bitməyəcəyini” bildirib.
Verisk Maplecroft Security Consulting Company-dən Qərbi Afrika Mütəxəssisi Mücahid Durmaz deyib: “Putinlə Priqojin arasındakı danışıqlarla təlatümlü dövrün yumşaldılması ilə “Vaqner”in Afrikadakı əməliyyatlarının böyük dəyişiklik olmadan davam etməsi ehtimalı var. “Vaqner”in dağılması halında belə, Rusiya hökumət müştərilərinə xidməti davam etdirə biləcək. O, ordu üçün alternativ özəl hərbi şirkətlər təklif etmək iqtidarında olacaq”.
Durmaz, hökumətlərin muzdlulardan hədsiz dərəcədə asılı olmaq riski altında olduğunu, çünki Moskvadakı “güc mübarizəsi” Rusiyanın Afrikadakı strateji dəstəyinə də təsir edə biləcəyini söyləyib. O, "Qiyam, Rusiyanın qitəyə müdaxiləsi zamanı güclü və xarizmatik bir insan kimi təbliğ etdiyi Putinin imicinə də xələl gətirəcək" deyib.
Yevgeni Priqojinin üsyanı Suriyada da birbaşa reaksiyalara səbəb olub. Suriya İnsan Haqları Müşahidə Qrupunun fəalları bildiriblər ki, “Vaqner” qüvvələrinə onların oradakı fəaliyyətlərindən sonra Suriya və Rusiya ordularının hava hücumları ilə bağlı xəbərdarlıq edilib. Fəalların fikrincə, muzdlulara Rusiya qüvvələrinə qoşulmaq və ya ölkəni tərk etmək seçimi verilib.
Yaxın Şərq üzrə Karnegi Fondunun politoloqu Muhannad Hacc Əli DPA-ya bildirib ki, “Vaqner” muzdlularının Suriyadakı rolu olduqca məhduddur. “Onların gücü ilk növbədə Rusiya dövlətinə yaxınlığıdır, lakin dövlətdən ayrılmaları şübhəsiz ki, onların roluna təsir edəcək”, - Əli deyib.
