Oktyabrın 25-də qardaş Qazaxıstanda Respublika Günü qeyd olunacaq. Hətta bu münasibətlə Qazaxıstanın Azərbaycandakı Səfirliyi də rəsmi qəbul keçirəcək. Əsas məsələ bayram tədbirlərini necə, hansı şəraitdə, hansı ovqatda keçirməkdir. Bu mənada Qazaxıstan bir dövlət olaraq dünya ölkələri qarşısında qürurlana bilər. Müstəqil olduğu 30 il ərzində Qazaxıstan iqtisadi-sosial sferada elə böyük sıçrayışlar edib ki, bunun ən bariz nümunəsi keçmiş SSRİ məkanında üstün adambaşına düşən milli gəlir, üstün adambaşına düşən ÜDM, cəlb etdiyi üstün həcmdə xarici sərmayə və sair fonunda özünü göstərir. Nəticəsi də budur ki, hazırda Qazaxıstan alıcılıq qabiliyyəti təxminən 600 milyard dollar olan güclü dövlətə çevrilib...
Qazaxıstan 1991-ci ildə müstəqilliyini elan edəndə ölkə siyasətçiləri davamlı iqtisadi artımın drayveri kimi canlı investisiya siyasətinin həyati əhəmiyyətini başa düşdülər. Nəticədə, ölkə 30 il ərzində təxminən 320 milyard dollar birbaşa xarici investisiya (FDI) cəlb edə bilib. Bu da Mərkəzi Asiyaya FDİ daxilolmasının 70 faizini təşkil edir.
Qazaxıstanda neft, qaz, uran, kömür, sink, mis, dəmir, alüminium, qızıl və nadir metallar daxil olmaqla təbii sərvətlərin bolluğu beynəlxalq investorları valeh edir. Başqa bir cazibə qüvvəsi də taxılçılıq və heyvandarlıq sahələrini özündə birləşdirən böyük kənd təsərrüfatı potensialının olmasıdır. Buna görə də 2013-cü ildə BRI böyük investisiya layihəsinə start verilib. Qazaxıstan BRI-nin meqa investisiya imkanını 51 infrastruktur layihəsində ümumilikdə 27 milyard dollar sərmayə qoymaqla ələ keçirib. Bu investisiya Qazaxıstanın regional tranzit mərkəzi kimi mövqeyini gücləndirib. Buna ən bariz nümunə 3,5 milyard dollar sərmayə qoyulan Qorqos-Şərq qapısının quru limanıdır.
Qazaxıstandan keçən bir sıra beynəlxalq dəhlizlər onu qlobal ÜDM-nin təxminən 65 faizinin yarandığı Asiya, Avropa və Yaxın Şərq bazarlarına birləşdirir. Qazaxıstanın ÜDM-i 180 milyard dollardan çoxdur ki, bu da bütün Mərkəzi Asiyanın ÜDM-nin yarısından artıqdır. “Qazaxıstan 2050” Strategiyası əsasında dünyanın ən inkişaf etmiş 30 ölkəsi sırasında yer almaq yolundadır.
Müsbət element investisiya mənbələrinin müxtəlifliyidir. Son beş ildə Qazaxıstana Niderland (33,8 milyard dollar), ABŞ (19,4 milyard dollar), İsveçrə (12,5 milyard dollar), Çin (6,2 milyard dollar) və Fransa (4,7 milyard dollar) kimi müxtəlif ölkələrdən böyük xarici sərmayə qoyulub. Bu investisiyanın böyük hissəsi (60 faiz) ticarət, nəqliyyat, istehsalat, maliyyə və sığorta xidmətləri kimi qeyri-ekstraktiv sektorlara cəlb edilib.
Qazaxıstanın da qlobal investisiya mərkəzinə çevrilmək üçün iddialı planları var. Qazaxıstan hökumətinin FDİ-nin böyük həcmlərdə mənimsənilməsi üçün qəbul etdiyi sistemli və strukturlu tədbirlər bu faktı isbatlayır.
Qazaxıstanda dövlət orqanları tərəfindən zəruri infrastruktura və xüsusi hüquqi rejimə malik coğrafi genişlikdə 13 Xüsusi İqtisadi Zona yaradılıb ki,hər bir zona iqtisadiyyatın prioritet sektorlarını təmsil edən ayrıca sənaye sahəsini əhatə edir.
İqtisadi İnkişaf və Əməkdaşlıq Təşkilatına (OECD) üzv ölkələr və tərəfdaşları onları ticarət və investisiya sahəsinə hazırlayan siyasi tövsiyələri almaq hüququna malikdirlər. 2017-ci ildə Qazaxıstan OECD-yə daxil olub və təşkilatın İnvestisiya Komitəsinin assosiativ üzvü statusu alıb.
2020-ci ilin yanvarından Qazaxıstanda xarici bankların və sığorta şirkətlərinin filiallarının açılmasına məhdudiyyətləri aradan qaldırıb.
Neft-qaz məhsulları Qazaxıstan iqtisadiyyatının əsas gücüdür ki, milli ixracda 70 faizlik töhfəyə malikdir. Buna görə də hökumət neft-qaz sektorunun nəhəng investorlarına TengizÇevrNeft, KazMunaiQaz, Xəzər Boru Kəməri Konsorsiumu və digər şirkətlər də daxil olmaqla dost iqlimi təmin edib. Pavlodar, Şımkənd və Atırayda fəaliyyət göstərən üç iri neft emalı zavodu Kaşağan və Tengiz neft yataqlarından çıxarılan xammalı emal edir.
Siyasətçilər enerji, nəqliyyat, dağ-mədən, telekommunikasiya və maliyyə sektorlarında artan investisiya tendensiyalarında öz əksini tapan iqtisadi diversifikasiyaya ehtiyac olduğunu bilirlər. Üstəlik, investisiya prioritetlərində növbəti dəyişikliklər kənd təsərrüfatı, tikinti, turizm, əczaçılıq, ekologiya və informasiya texnologiyalarına yönəldilib.
Qazaxıstan hökuməti investisiya qoyan ölkələr və şirkətlər üçün xüsusi vergi, viza və məşğulluq rejimlərinə malik Astana Beynəlxalq Maliyyə Mərkəzi (AİFC) adlı möcüzəvi orqanizmi strukturlaşdırıb. Müstəqil Məhkəmə və Beynəlxalq Arbitraj Mərkəzi də ticarət mübahisələrinin sürətli həlli üçün AİFC-nin tərkib hissəsidir.
İnvestisiya iqliminin yaxşılaşdırılması istiqamətində bir sıra tədbirlər həyata keçirilib. O cümlədən, investisiya cəlbedici funksiyası Xarici İşlər Nazirliyinə həvalə olunub, Baş nazirin sədrliyi ilə investisiyaların cəlb edilməsi üzrə Koordinasiya Şurası yaradılıb. Hökumət Qazaxıstanla birbaşa investisiya müqaviləsi imzalamağa imkan verən strateji investisiya sazişi təqdim edib. Bundan başqa, ən perspektivli ixracyönümlü layihələrin asanlaşdırılması üçün kapitalı 1 milyard dollar olan Xarici Birbaşa İnvestisiya Fondu yaradılıb.
Qazaxıstandakı kongenial investisiya iqlimi də qlobal reytinqini yüksəltməkdədir. Qazaxıstan “Protection Investors” kateqoriyasında 10-cu yerdə qərarlaşıb, 2021-ci il İqtisadi Azadlıq İndeksində 34-cü yerdə olub.
Davam edən geosiyasi ssenari əsasında Braziliyalı elektrik avadanlıqları istehsalçısı WEG, Avstraliyanın Fortescue Metal Group, Carlsberg, Tik Tok sosial media platforması, Danimarkalı mayalanma şirkəti də daxil olmaqla, bir sıra şirkətlər öz kapitallarını Rusiyadan Qazaxıstana köçürməyə başlayıb. Qazaxıstan xarici işlər nazirinin müavini Almas Aydarov bu ölkəyə köçmək istəyən 43 şirkətlə danışıqlar aparır və hökumət də bu məqsədlə qanunvericilikdə bəzi dəyişikliklər etməyə hazırdır...
