İran İnqilab Keşikçiləri Korpusuna (SEPAH) yaxın olan Tasnim Xəbər Agentliyi İranın Oman körfəzi sahillərindəki ən böyük limanı olan Çabaharda peyk daşıyan raketlərin yerləşəcəyi kosmodrom yaradılması istiqamətində işlərə başladığını açıqlayıb.
Hafta.az-ın Tasnim-ə istinadən yazdığına görə, Çabahar limanındakı kosmodromun Körfəz bölgəsinə yaxın olması səbəbindən "imtiyazlı vəziyyətdə" olacağı və bazanın bölgə üçün peyk göndərmə mərkəzinə çevrilə biləcəyi düşünülür.
İran Kosmik Agentliyinin raket (aerokosmik) bölməsi peyk daşıya bilən raketlərin hazırlanmasına cavabdeh olan SEPAH-la sıx əlaqələri var. Ona görə də Qərb dövlətləri bu addımın qitələrarası ballistik raketlərin hazırlanması üçün pərdə olacağından narahatdırlar.
İki həftə əvvəl İran 2015-ci ildə imzalanmış və öhdəliklərinə əməl etdiyi təqdirdə BMT-nin ona qarşı tətbiq etdiyi məhdudiyyətlərin yumşaldılmasını nəzərdə tutan nüvə sazişinin qürub bəndi ilə oktyabrın 18-də başa çatdığını açıqlamışdı. Bununla belə, Birləşmiş Ştatlar və onun Avropadakı müttəfiqləri İranın ballistik raket proqramına məhdudiyyətlərin davam etdiyini açıqlayıblar, çünki Tehran ABŞ-ın tətbiq etdiyi sanksiyalara cavab olaraq nüvə sazişindəki öhdəliklərdən çıxıb.
“Tasnim” bildirib ki, prezident İbrahim Rəisinin hakimiyyəti dövründə İran Kosmik Agentliyi mövcud vəziyyəti yaxşılaşdırmaq üçün bütün lazımi mexanizmlərdən istifadə edib.
Peyk istehsalı və buraxılış proseslərinin kəsilməməsi üçün kosmos sahəsində araşdırmaların davamlı olaraq inkişaf etdirilməsi lazım olduğuna diqqət çəkən agentlik, kosmik sənayenin inkişafı üçün qabaqcıl və yaxşı təchiz olunmuş infrastruktura ehtiyac duyulduğunu bildirib. O, bunların ən mühümlərindən birinin beynəlxalq standartlara cavab verən müasir kosmik baza olduğunu vurğulayıb.
Məlumata görə, Çabahar Kosmodromu peykləri qütb və ekvator orbitində yerləşdirmək üçün yüksək səviyyədə təchiz olunacaq. Agentlik İranın 25 illik hərtərəfli əməkdaşlıq sazişi və Çinin “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsü çərçivəsində Çinlə birgə inkişaf etdirməyi hədəflədiyi Çabahar limanının strateji yerindən danışıb.
Kosmodromun Oman körfəzinə və Hind okeanına yaxın olduğunu vurğulayan agentlik həmçinin yaşayış məntəqələrində kosmosa raketlərin buraxılması nəticəsində yaranan risklərin azalacağını qeyd edib.
İran Kosmik Agentliyinin prezidenti Həsən Salariyə Çabaharda kosmik bazanın yaradılması planının üç mərhələdən ibarət olduğunu açıqlayıb. Birinci mərhələ bərk yanacaqla işləyən platformaların quraşdırılması ilə başlayır. İkinci və üçüncü mərhələlərə yanacaqla işləyən platformaların və ağır raketlərin quraşdırılması daxildir.
“Tasnim”ə görə, SEPAH Aerokosmik Qüvvələrinin komandanı Əli Cəfərabadi deyib ki, İran kosmosa kiçik peyklər göndərmək istəyən şirkətləri cəlb etmək istəyir və onun “Kasid” adlı raketi ilə qonşu ölkələr üçün kosmosa peyk göndərmək istəyənlər var.
İran son illərdə SEPAH-ın paytaxt Tehrandan təxminən 330 kilometr şimal-şərqdə yerləşən Simnan vilayətinin Şahrud şəhəri yaxınlığındakı bazasından peyk daşıyan raketlər buraxıb. Baza İmam Xomeyni kosmodromu kimi də tanınır.
SEPAH ötən ay orbitə hərbi peyk göndərəcəyini açıqlamışdı. SEPAH-ın orbitə peyk göndərmək üçün əvvəlki cəhdləri ABŞ, Almaniya, Fransa və İngiltərəni qəzəbləndirmişdi. Dörd ölkə peykin orbitə buraxılmasının BMT Təhlükəsizlik Şurasının nüvə razılaşmasını təsdiqləyən 2231 saylı qətnaməsinə zidd olduğunu və qərarda Tehranın nüvə silahı daşıya bilən ballistik raketlərlə bağlı heç bir iş görməyəcəyini qeyd edib.
SEPAH-ın ötən ay elan etmədən peyk buraxma cəhdləri uğursuz alınmışdı.
Tehran 2020-ci ilin fevralında elmi müşahidə peykini orbitə yerləşdirmək cəhdinin uğursuz olduğunu açıqlayıb. Bu, 2019-cu ilin yanvarındakı uğursuz cəhddən sonra Tehranın üçüncü uğursuz cəhdi kimi qeydə alınıb.
Bütün bu uğursuz cəhdlərdən sonra İran kosmosa peyk buraxmaq məsələsində müttəfiqi Rusiyanın qapısını yenidən döyüb. Ötən ilin avqustunda Qazaxıstanın Baykonur kosmodromundan İranın hərbi müşahidə peyki “Xəyyam” və digər zondlar “Soyuz” raketi ilə orbitə buraxılıb.
2019-cu ildə ABŞ İranın Mülki Kosmos Agentliyinə və iki tədqiqat təşkilatına İranın ballistik raket proqramının hazırlanmasında iştirakına görə sanksiyalar tətbiq edib. ABŞ ordusu xəbərdarlıq edib ki, İranın peykləri orbitə göndərmək üçün ilk cəhdlərindən sonra peykləri orbitə çıxaracaq uzaqmənzilli ballistik raket texnologiyası Tehrana, ehtimal ki, nüvə başlıqları daşıyan daha uzaqmənzilli raketlər buraxmağa imkan verə bilər.
Digər tərəfdən, Tehran ABŞ-ın bu cür fəaliyyətlərin qitələrarası raket texnologiyası əldə etmək üçün ört-basdır olması ilə bağlı iddialarını rədd edib. İran həmçinin BMT Təhlükəsizlik Şurasının 2231 saylı qətnaməsində nüvə başlıqları daşıya bilən raketlər hazırlamamağa çağıran şərtlərə əməl etməkdən yayınır.
Məlumata görə, ABŞ Kəşfiyyat Birliyi 2022-ci ilə dair qiymətləndirməsində vurğulayıb ki, peyk daşıyıcı aparatların inkişafı İranın qitələrarası ballistik raket hazırlamaq üçün ehtiyac duyduğu vaxtı qısaldır, çünki hər iki sahədə oxşar texnologiyadan istifadə olunur.
