ABŞ prezidenti Donald Tramp İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahunu Qəzzada atəşkəslə razılaşmağa inandırıb, lakin razılaşmanın digər mərhələlərində irəliləmək üçün Tel-Əvivə təzyiqi davam etdirməli olacaq.
Hafta.az-ın yazdığına görə, adının çəkilməməsi şərti ilə “Reuters”ə danışan yüksək rütbəli ABŞ rəsmisi, Trampın əsas məsələlərdə İsraili güclü dəstəkləməklə Netanyahu üzərində nüfuz qazandığını iddia edir.
İlk prezidentlik dövründə Tramp Qüdsü İsrailin paytaxtı, işğal altındakı Colan təpələrini isə İsrail ərazisi kimi tanıyıb. Mənbə respublika liderinin yanaşmasını belə şərh edir: “Prezident Tramp mərkəzçi mövqeyini qoruyub və İsraillə əlaqədən yayınıb. O, əslində 100 faiz İsrailin tərəfindədir. Bundan əlavə, bu, ona İsrail hökumətini düzgün istiqamətə yönəltməyə imkan verdi”.
1990-cı illərdə Netanyahu ilə işləmiş israilli sorğu mütəxəssisi Mitçell Barak da bildirir ki, Tramp hakimiyyətdə qaldıqca İsrail liderinin “uyğunlaşmaqdan” başqa çarəsi yoxdur.
Vaşinqtonda yerləşən Strateji və Beynəlxalq Araşdırmalar Mərkəzindən Con Alterman, gələn il keçiriləcək seçkilərə hazırlaşarkən Netanyahunun siyasi karyerasının Trampın əlində olduğunu iddia edir: “Trampın ən böyük üstünlüyü ondan ibarətdir ki, o, İsraildə Netanyahudan qat-qat populyardır. O, Netanyahunun siyasi gələcəyini ya gücləndirə, ya da sabotaj edə bilər”.
Netanyahunun radikal sağ koalisiyasının üzvü olan maliyyə naziri Bezalel Smotriç və milli təhlükəsizlik naziri İtamar Ben-Qvir Trampın 20 bəndlik razılaşmasının qəbulunu tənqid ediblər. Ben-Qvir də hakimiyyətdən çəkilməklə hədələmişdi.
Həmas razılaşma çərçivəsində 20 israilli məhbusu, Təl-Əviv isə bunun müqabilində 1968 fələstinli məhbusu azad edib. Bu məhbusların 1718-i 2023-cü ilin oktyabrından Qəzzada saxlanılan fələstinlilərdir. İsrail ordusu da Qəzzada əvvəllər müəyyən edilmiş xəttdən geri çəkilib. Trampın cümə günü qüvvəyə minən 20 bəndlik sülh planı Həmas-ı silahlarını yerə qoymağa və Qəzzanın gələcəyi ilə bağlı söz sahibi olmamağa çağırır. Lakin Fələstin təşkilatından bu şərtləri qəbul etdiyinə dair konkret açıqlama verilməyib. Bunun müqabilində plan İsrail ordusunun bölgədən tamamilə çıxarılmasını nəzərdə tutur.
Plan Qəzza zolağının idarəsinin müvəqqəti olaraq fələstinlilər də daxil olmaqla texnokratlar komitəsinə verilməsini nəzərdə tutur. Bu komitənin fəaliyyətinə Trampın sədrlik etdiyi və Britaniyanın keçmiş baş naziri Toni Bleyrin də daxil olduğu “Sülh Şurası” nəzarət edəcək. O, həmçinin bölgəyə beynəlxalq polis qüvvələrinin göndərilməsini nəzərdə tutur.
Yaxın Şərq üzrə ekspert Alterman, prosesdə çoxsaylı uğursuzluqlar ola biləcəyinə diqqət çəkərək, “Bu qədər məsələnin həllinin təxirə salındığı beynəlxalq müqaviləni xatırlamıram” deyir.
