ABŞ-la Türkiyə arasında keçən ay imzalanan mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) və nüvə enerjisi sazişindən yaranan zərər davam edir. Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyasında (BMT TŞ) iştirak etmək üçün keçən ay ABŞ-a səfər edib və Ağ Evdə həmkarı Donald Trampla görüşüb.
Hafta.az-ın yazdığına görə, iki ölkə arasında imzalanan Strateji Mülki Nüvə Əməkdaşlıq Anlaşma Memorandumu həm mülki nüvə enerjisi, həm də LNG sektorlarında birgə səylərə səbəb olub. BOTAŞ (Türkiyə Neft Boru Kəməri A.Ş.) Mercuria və Woodside Energy şirkətləri ilə 20 il ərzində toplam 70 milyard kubmetr təbii qaza bərabər təxminən 70 milyard kubmetr LNG almaq üçün müqavilə imzalayıb.
Bu razılaşma ilə Türkiyə 2028-ci ilin sonuna qədər ABŞ-dan LNG idxal edərək təbii qaz ehtiyacının yarıdan çoxunu ödəyə bilər.
Tramp sentyabrın 25-də verdiyi açıqlamada Türkiyənin Rusiyadan təbii qaz almasını istəmədiyini bildirib. Təhlillər onu deməyə əsas verir ki, Ankara hökuməti bunu nəzərə alaraq enerji təchizatını diversifikasiya etməyi qarşısına məqsəd qoyub. Bu, Türkiyəyə "enerji təhlükəsizliyini artırmağa və regional təbii qaz mərkəzi olmaq məqsədini irəli sürməyə" imkan verəcək.
Təhlil göstərir ki, Türkiyə aldığı LNG və özünün istehsal etdiyi təbii qazı Avropaya təkrar satacaq, eyni zamanda Rusiya və İrandan aldığı təbii qazı daxildə istifadə edəcək.
Bundan başqa, Türkiyə-ABŞ razılaşmasının Rusiya və İranın Avropa enerji bazarındakı payına mənfi təsir göstərəcəyinə diqqət çəkir. Rusiya Türkiyənin ən böyük qaz tədarükçüsüdür, lakin 20 il əvvəl 60 faiz olan bazar payı bu ilin ilk yarısında 37 faizə düşüb. Rusiyanın 2022-ci ildə Ukraynaya təcavüzündən sonra əksər Avropa ölkələri təbii qaz idxalını əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdırıb və ya dayandırıb.
Türkiyənin Rusiya ilə “Mavi axın” və “Türk axını” boru kəmərləri ilə illik 22 milyard kubmetr təbii qaz tədarükünü nəzərdə tutan müqavilələrinin müddəti bitmək üzrədir. İranla 10 milyard kubmetrlik müqavilənin müddəti 2026-cı ilin ortalarında, Azərbaycanla isə 9,5 milyard kubmetr olan iki müqavilənin müddəti 2030 və 2033-cü illərdə başa çatır.
Parisdə yerləşən Mediterranean Energy and Climate Organization beyin mərkəzinin əməkdaşı Sohbət Karbuz deyir ki, Türkiyə bu müqavilələrin bəzilərini uzada bilər, lakin tədarük müxtəlifliyini artırmaq üçün daha çevik şərtlər və daha kiçik həcmlər axtaracaq.
Həmçinin qeyd olunur ki, Türkiyə Rusiyadan təbii qaz tədarükünü azaltmaq üçün addımlar atmalı olacaq. Moskvada yerləşən Energetika və Maliyyə İnstitutundan Aleksey Beloqoryev iddia edir ki, “BOTAŞ nəzəri olaraq iki-üç il ərzində Moskvadan idxalı dayandıra bilər” və əlavə edir: “Bu, bir ehtimaldır, lakin onlar bunu etməyəcəklər, çünki Rusiya qazı qiymətdə rəqabətə davamlıdır və BOTAŞ-ın digər təchizatçılara təzyiq göstərmək üçün istifadə edə biləcəyi profisit yaradır”.
