Yanvarın 7-də edam edilən 22 yaşlı Məhəmmədin hekayəsi və məhkəmə prosesi İranda etirazlara qarşı mühakimə və ölüm hökmlərinin necə tətbiq edildiyini də ortaya qoyur.
İranda əxlaq polisi tərəfindən həbsdə olan Məhsa Əminin ölümündən sonra başlayan etirazlara qatılanlar ölüm cəzası təhlükəsi ilə üz-üzədir. İran İnsan Haqları Fəalları Xəbər Agentliyinin (HRANA) məlumatına görə, indiyədək etiraz aksiyaları ilə bağlı 22 nəfər edam cəzasına məhkum edilib, 4 nəfər isə edam edilib. Nəhayət, yanvarın 7-də 22 yaşlı karate çempionu Məhəmməd Mehdi Kərəmi edam edilib.
BBC Fars Xidmətinin məlumatına görə, Məhəmmədə özünü müdafiə etmək üçün 15 dəqiqədən az vaxt verilib. Həbs olunduqdan 65 gün sonra edam edilən Məhəmmədin edam cəzası İran hakimiyyətinin etirazçıların qarşısını almaq üçün məhkəmələrdən necə istifadə etdiyini ortaya qoyur. Nəhayət, İngiltərənin xeyrinə casusluqda ittiham olunan keçmiş müdafiə nazirinin müavini Əli Rıza Əkbərinin edam edilməsi dünya miqyasında əks-səda doğurdu və bir çox ölkə tərəfindən pisləndi.
“Casusluq” ittihamı ilə etiraz aksiyaları arasında heç bir əlaqə olmasa da, Əkbərinin təcridxanada saxlanması və zorla “etiraf alması” digər fəalların yaşadıqlarına bənzəyir.
Edam edilən 22 yaşlı Məhəmməd Mehdi Tehran yaxınlığındakı Kerajda yarımhərbiləşdirilmiş əsas qüvvələrin üzvü olan mühafizəçinin öldürülməsi ilə bağlı həbs edilib. O, sözügedən hadisədə ittiham olunan 16 nəfərdən biri olub. Bütün şübhəlilər 3 gün ərzində Kərəc məhkəməsində mühakimə olundu. İranda mühakimə olunanları vəkil təmsil edir, lakin bu və casusluq ittihamı kimi işlərdə bu nümayəndəlik adətən “müstəqil” olmur. Məhkəmə işə məhkəmə orqanları tərəfindən təsdiq edilmiş siyahıdan vəkil təyin edir. Jurnalistlərin və ailələrin məhkəməyə baxmasına icazə verilmir. Məhkəmədə baş verənlərin yeganə görüntüləri hakimiyyət tərəfindən montaj edilərək dərc edilən videodur.
Bu dinləmədən yayılan videoda Məhəmməd Mehdi narahat görünür. O, mühafizəçinin başına daşla vurduğunu etiraf edir. İş üzrə məhkəmənin təyin etdiyi vəkil hakimdən Məhəmmədi heç bir etiraz etmədən “əfv etməsini” istəyir. Məhəmməd isə “aldandığını” deyir və oturur. Daha sonra o, ölümə məhkum edilir. Normalda ailə üzvləri susmaq üçün təzyiq altında olurlar. Bununla belə,
Məhəmmədin küçələrdə dəsmal satan atası Maşaallah Kərəmi İranın “Etemad” qəzetinə danışıb. Atası deyib ki, Məhəmməd ölüm hökmü verilən gün göz yaşları içində ona zəng edib. Məhəmməd telefonda dedi:
"Ata, aramızı kəsdilər. Mənimki edamdır. Anama heç nə demə".
Daha sonra sosial şəbəkədə “1500 şəkil” (1500 şəkil) adlı anonim hesabda Məhəmməd Mehdiyə işgəncə verilməsi ilə bağlı məlumatlar yayılıb. Hesabatda Məhəmmədin ailəsinə verdiyi müsahibədə mühafizəçilər tərəfindən döyüldüyünü və huşunu itirdiyini söylədi. Məhəmmədin öldüyünü düşünən mühafizəçilər onu ucqar bir ərazidə qoyub getsələr də, sonradan onun hələ də sağ olduğu məlum olub. Mohammed həmçinin izah edib ki, mühafizəçilər onu zorlama ilə hədələyib və "hər gün cinsiyyət orqanına toxunublar".
İranda məhkəmələrdən birinin verdiyi ölüm hökmü Apellyasiya Məhkəməsinə göndərilir. Hətta Ali Məhkəmə qərarı təsdiqləsə belə, ondan şikayət verilə bilər. Məhəmmədin atası müsahibəsində deyib ki, o, bir neçə dəfə dövlətin təyin etdiyi vəkillə əlaqə saxlamağa çalışıb, lakin heç bir cavab ala bilməyib. Daha sonra ailə İranın aparıcı insan haqları hüquqşünaslarından biri olan Məhəmməd Hüseyn Ağasi ilə əlaqə saxlayıb. "Məhəmməd həbsxanadan üç dəfə mənə zəng edib onu müdafiə etməyimi istədi. Ailəsi də eyni tələbi irəli sürdü", - Ağası deyir. Vəkil yerli məhkəməyə, daha sonra isə yuxarı instansiya məhkəməsinə müraciət etsə də, müəyyən mərhələdə onların ərizəsinə məhəl qoyulmayıb və ya rədd edilib. İran hakimiyyəti dəfələrlə bu proseslərin etirazçıların qarşısını almaq məqsədi daşıdığını bəyan edib.
