Nüvə Qadağanının Monitorinqi Təşkilatı və Nüvə Silahlarının Ləğvi üzrə Beynəlxalq Təşəbbüs (ICAN) tərəfindən dərc edilmiş "Əvvəlcədən hazırlanmış: 2025-ci ildə Nüvə Silahlarına Xərclənmə" adlı hesabatda ötən il nüvə silahına malik doqquz ölkənin bu sahədəki xərcləri barədə məlumat paylaşılıb.
Hafta.az yazır ki, hesabatda deyilir: "2025-ci ildə nüvə silahına malik doqquz ölkə nüvə arsenallarına 118,8 milyard dollar və ya saniyədə 3768 dollar xərcləyib. Bu, indiyə qədər qeydə alınan ən yüksək məbləğdir".
Hesabatda Çin, Fransa, Hindistan, İsrail, Şimali Koreya, Pakistan, Rusiya, Böyük Britaniya və ABŞ kimi nüvə silahına malik ölkələrin ümumi xərclərinin əvvəlki ilə nisbətən 16,8 milyard dollar artdığı və təxminən 19 faiz artım göstərdiyi bildirilir.
Hesabatda deyilir ki, "İl ərzində özəl sektor nüvə silahı müqavilələrindən ən azı 38 milyard dollar qazanıb. ABŞ bütün digər nüvə silahlı dövlətlərin cəmindən daha çox - 69,2 milyard dollar xərcləyib. Vaşinqton 12,4 milyard dollarla ən böyük illik artımı qeydə alıb. Çin 13,5 milyard dollarla ikinci ən böyük xərcləyici olub. Böyük Britaniya isə üçüncü ən böyük xərcləyici olub və Rusiyanın 9,5 milyard dollarına nisbətən 12,6 milyard dollarla Rusiyanı geridə qoyub".
Hesabatda həmçinin qeyd olunur ki, Fransa ötən il nüvə silahlarına 7,7 milyard dollar, Hindistan 2,8 milyard dollar, Pakistan 1,5 milyard dollar, İsrail 1,2 milyard dollar və Şimali Koreya 656 milyon dollar xərcləyib.
Nüvə silahlı doqquz ölkənin son beş ildə nüvə arsenallarına ümumilikdə 471 milyard dollar xərclədiyi qeyd olunan hesabatda nüvə silahlı dövlətlərin arsenallarını modernləşdirməyə və genişləndirməyə davam etdikləri, eyni zamanda qarşıdakı illərdə nüvə silahı xərclərinin daha da artacağını proqnozlaşdıran proqnozlar hazırladıqları qeyd olunur.
Hesabatda deyilir: "Fransa, Böyük Britaniya və ABŞ-dan gələn rəqəmlər göstərir ki, hər üç ölkə silah sistemlərini növbəti əsrə qədər inkişaf etdirmək və saxlamaq əzmində olduğundan, qarşıdakı illərdə milyardlarla dollar daha çox xərclənəcək. Nüvə silahlı ölkələrin nüvə müharibəsinin heç vaxt qazanıla bilməyəcəyini və aparılmamalı olduğunu qəbul etdiklərini nəzərə alsaq, bu rəqəmlər israfçılığı və təcili humanitar ehtiyaclardan resursların yayınmasını təmsil edir".
Hesabatda vurğulanır ki, nüvə silahlarına xərclənən bir dəqiqə 3478 nəfər üçün təmiz su və sanitariya təmin edə və bu xərclərin bir günlük dəyəri 2 milyon insanı qida təhlükəsizliyindən xilas edə bilər.
Hesabatda deyilir: "Bir həftə ərzində nüvə silahlarına xərclənən məbləğ 12 milyarddan çox insanı qızılca, parotit və məxmərəkdən qorumaq imkanındadır. Bir illik xərc 6 milyondan çox evə günəş enerjisi verə bilər".
Son illər BMT-nin humanitar yardım və inkişaf üçün maliyyələşdirməsinin azaldılmasına işarə edən hesabatda həmçinin deyilir ki, "ABŞ-ın təkbaşına 2025-ci ildə nüvə silahlarına xərcləyəcəyi pulun miqdarı BMT-nin bütün illik büdcəsini 19 dəfə çox ödəyə bilər".
Hesabatda qeyd olunur ki, nüvə xərcləri mövcud təhlükəli geosiyasi mühiti də gücləndirir və nüvə gərginliyini artırır. ICAN Proqramları Direktoru və hesabatın həmmüəllifi Susi Snayder, yaşayış xərclərinin sürətlə artdığı və bir çox insanın qida və yanacaq tapa bilmədiyi bir vaxtda doqquz ölkənin milyardlarla dolları "təhlükəsizlik vədinə" xərcləməsini tənqid edib.
Snayder bildirib ki, "Nüvə silahları fəlakətə səbəb olmadan istifadə edilə bilməz. Nüvə çəkindirməsinin qüsurlu məntiqi bizdən sağ qalmağımızı düşmənlərimizə həvalə etməyimizi tələb edir".
ICAN Siyasət Direktoru və hesabatın həmmüəllifi Alisiya Sanders-Zakre əlavə edib: "Nüvə silahlarına malik doqquz ölkə növbəti 10 il ərzində nüvə qüvvələrini saxlamağı və modernləşdirməyi planlaşdırır. Bunu etməklə, onlar milyardlarla dolları əsl insan təhlükəsizliyi ehtiyaclarından yayındırırlar".
