Əfqanıstanda Taliban-ın hakimiyyətə gəlməsindən 3 il keçir. Çoxları yəqin ki, o vaxtkı vəziyyəti xatırlayır. Belə bir deyim var idi ki, ABŞ qoşunlarını ölkədən çıxaranda Qərblə əməkdaşlıq edən insanlar təqiblərlə üzləşəcək. İnsanlar qorxu nəticəsində təyyarənin şassisindən asılı olsalar da, ölkəni tərk etməyə çalışıblar.
Hafta.az-ın yazdığına görə, ötən illər ərzində Əfqanıstan hökuməti əhəmiyyətli dəyişikliklərə nail olub. Birincisi, ölkə kifayət qədər dinc, təhlükəsiz və sabitdir. İkincisi, iqtisadi sabitlik yaranır. Vaxtilə sovetlər tərəfindən tikilmiş zavodlar bərpa olunub, istehsala başlanılıb, iş yerləri açılır. Bu, milli valyutanın sabitləşməsinə gətirib çıxarıb.
Böyük ölkələrin Əfqanıstandakı maraqlarına gəlincə, məsələn, ABŞ-ın məqsədi Mərkəzi Asiyada öz təsir dairəsini gücləndirməkdir. Əfqanıstan isə regionun mərkəzində yerləşir, onun ərazisindən rahat tranzit dəhlizləri keçə bilər. Bu səbəbdən də ABŞ rəhbərliyi Orta Asiya ilə bağlı siyasi yanaşmalar hazırlayarkən məsələyə buradakı ölkələrin digər böyük dövlətlərin, yəni Rusiya və Çinin təsiri altına düşməməsi konsepsiyasından yanaşırdı.
Çin isə təbii ehtiyatların istismarına sərmayə qoyur. Burada çox böyük məbləğdən - təxminən 2 trilyon dollardan söhbət gedir. Amma Çin həmişəki kimi səbirli siyasət yürüdür, yəni tələsmir. Çin Pakistana külli miqdarda pul yatırıb, lakin şahidi olduğumuz kimi burada tez-tez çinli işçilərə hücumlar olur. Çin bu təcrübəyə əsaslanaraq Əfqanıstanda öz siyasətini yürüdür.
ABŞ və Qərb Əfqanıstan xalqına məxsus 10 milyard dolları qaytarmaqdan imtina edir. Əfqanıstanın xarici işlər naziri Əmir Xan Müttəqi Daşkənddə keçirilən iqtisadi və təhlükəsizlik məsələləri üzrə konfransda maraqlı açıqlama verib. Yəni Əfqanıstanı yaşıl ağaca bənzətsək, altına su tökülməsə, mütləq quruyacaq.
Ona görə də biz əfqan xalqının rifahını yaxşılaşdırmağa, yoxsulluğu və işsizliyi azaltmağa çalışırıq. Amma biz Qərbdə qənaət edilən vəsaitlər olmadan iqtisadiyyatı yüksəltmək üçün mübarizə aparırıq.
Əfqanıstanda iqtisadi və sosial sabitlik həll olunmasa, ölkədə işsizlik artacaq, nəticədə insanlar silaha sarılaraq ölkə yenidən müharibəyə, qarşılıqlı dağıntılara düçar olacaq. Təəssüf ki, Ukrayna və Yaxın Şərqdəki münaqişələr səbəbindən Əfqanıstanda baş verə biləcək bu cür xoşagəlməz ssenarilər dünya ictimaiyyətinin diqqətindən kənarda qalır.
Eyni zamanda Əfqanıstanda Taliban-ın hakimiyyətə gəlməsinin 3-cü ildönümü ilə bağlı keçirilən hərbi paradlar da qızğın müzakirələrə səbəb olur. Ölkədə hökm sürən sosial-iqtisadi problemlərə baxmayaraq, Taliban silahlı qüvvələrinin sayını durmadan artırır, ABŞ-ın vəsaiti ilə “cihad məktəbləri”nin tikildiyi barədə tez-tez xəbərlər yayılır. Bu, Özbəkistan və Mərkəzi Asiya regionu üçün nə dərəcədə təhlükəlidir? Əfqanıstan bizim üçün tərəfdaşdan təhlükəyə çevrilə bilərmi?
Özbəkistanlı ekspert Abduvali Soyibnazarov deyir: "Məncə, bu cür bəyanatlar təxribatdan başqa bir şey deyil. Taliban-ın nümayəndələri Özbəkistana onların tərəfdən heç bir təhlükə olmayacağına dair təminat veriblər. Özbəkistan ilkin olaraq dövlətlərlə qarşılıqlı faydalı münasibətləri inkişaf etdirməyə çalışırdı. Dünya ölkələri Taliban-ı tanımasa da, əfqan xalqı bizim köhnə qonşularımızdır, biz eyni çaydan su içirik və ortada məqbul şəkildə ortaq sərhəd var”.
Böyük dövlətlərin maraqlarının toqquşduğu Əfqanıstan öz siyasi və iqtisadi müstəqilliyini və mövqeyini qorumaq üçün asanlıqla Özbəkistana arxalana bilər. Birincisi, Özbəkistan müstəqilliyin ilk illərində belə “oyunlar” görüb, ikincisi, Özbəkistan rəhbərliyi müxtəlif beynəlxalq forumlarda iştirak edərək Əfqanıstanın dünya birliyinin tamhüquqlu üzvü olması üçün səylər göstərir.
“Taliban hərəkatı hakimiyyətə gələndən təhlükəsizlik təmin olunub, oğuruq yoxdur. Bəzi problemlər var idi, amma indi vəziyyət yaxşıdır. Biz Taliban-a minnətdarıq. Sadəcə işlə bağlı problemlər var, başqa məsələlər yaxşıdır”, - deyə yerli vətəndaşlardan biri bildirib.
“Şükür Allaha, bizneslə məşğul olmaq imkanı var, müharibə yoxdur, hara getsən səni heç kim narahat etmir. Gecə saat on ikidə də istədiyin yerə gedə bilərsən, heç kim etiraz etməyəcək. Biz Taliban hökumətindən razıyıq”, – yerli iş adamı deyir.
