Türk dünyasının enerji əməkdaşlığı Transxəzər Neft Boru Kəməri layihəsi ilə neft ticarətinə genişlənmək məqsədi daşıyır və bu, Türkiyənin enerji ticarət mərkəzi olmaq potensialını artıra bilər.
Hafta.az-ın yazdığına görə, türk ölkələri arasında artan əməkdaşlıq və ticarət, qiymətli coğrafiyalardakı müqavilələr beynəlxalq bazarın diqqətini çəkir. Xüsusilə Azərbaycan, Qazaxıstan və Türkmənistanın zəngin enerji resursları və bu ölkələrdə enerji fəaliyyətlərinin artması yeni layihələrin ortaya çıxmasına, bu layihələrin gündəmini müəyyən etməyə imkan verir. Bu layihələrdən ən diqqət çəkəni Transxəzər Neft Kəməridir.
Transxəzər Neft Kəməri layihəsi hələ imzalanma mərhələsinə çatmasa da, yaxın gələcəkdə yeni işlərin baş verəcəyi gözlənilir. Bu xəttin tətbiqi ilə regionda neft inteqrasiyasında ciddi dəyişikliklərin olacağı gözlənilir. Layihə Türkiyəni neft ticarətində mühüm aktora çevirə bilər. Ekspertlər Transxəzər Neft Kəmərinin Türkiyənin neft ticarəti mərkəzi olmaq potensialını artıracağı qənaətindədir.
Türkiyənin Enerji Strategiyaları və Siyasətləri Araşdırma Mərkəzinin (TESPAM) rəhbəri Oğuzhan Akyenər layihənin uzun illərdir planlaşdırıldığını, lakin hələ də imzalanmadığını bildirib. Akyenərin sözlərinə görə, bu xəttin reallaşmasını ən çox istəyən iki ölkə Qazaxıstan və Türkmənistandır.
Qazaxıstan və Türkmənistanın neft və təbii qaz hasilatını Azərbaycan üzərindən beynəlxalq bazarlara çatdırmaq üçün bu boru kəməri layihəsini planlaşdırdıqlarını ifadə edən Akyenər layihənin məqsədlərinə regional enerji inteqrasiyası, türk dünyası ilə əməkdaşlıq və enerji təhlükəsizliyinin artırılmasının daxil olduğunu bildirib.
Akyenərin sözlərinə görə, bu neft kəməri reallaşsa, Qazaxıstan və Türkmənistanın neft və təbii qaz ixracını daha səmərəli şəkildə həyata keçirməsi mümkün olacaq.
Akyenər deyib ki, Azərbaycan Transxəzər Neft Kəməri sayəsində neft ixracını artıra bilər: “Azərbaycanın neft hasilatını və ixracını artırmaq potensialı var. Ancaq bunun üçün investisiyalar və texnologiya lazımdır. Transxəzər Neft Kəməri bu baxımdan fürsət verə bilər. Bununla belə, kəmər Azərbaycanın neft ixracını diversifikasiya etmək imkanı verir. Hazırda Azərbaycan öz neftini müxtəlif yollarla dünya bazarına çıxarır. Bu xəttin həyata keçirilməsi ilə Azərbaycanın neft və təbii qaz ixrac edə biləcəyi marşrutlar artacaq. Bu, Azərbaycanın enerji ixracının şaxələndirilməsinə töhfə verər. Bundan əlavə, kəmər Azərbaycanın enerji sektorunda iş yerləri yaratmaq və iqtisadi artımı dəstəkləmək potensialına malikdir”.
Transxəzər Neft Boru Kəmərinin reallaşmasının qarşısında bir sıra texniki, iqtisadi və siyasi maneələrin olduğunu vurğulayan Akyenər “Bu maneələri aşmaq və layihəni uğurla həyata keçirmək üçün balanslaşdırılmış enerji siyasəti hazırlanmalıdır” deyir. “Bu enerji siyasəti region ölkələri arasında əməkdaşlığı gücləndirməli, eyni zamanda enerji təchizatı təhlükəsizliyini təmin etməli və enerji sektorunun davamlılığını dəstəkləməlidir”. – deyib iqtisadçı.
Nəhayət, Akyenər qeyd edib ki, Transxəzər Neft Boru Kəmərinin faydaları ilə yanaşı, layihənin həyata keçirilməsi üçün tələb olunan investisiyaların həcmi də böyükdür: “Boru kəməri layihəsi üçün tələb olunan investisiyanın həcmi kifayət qədər yüksəkdir. Layihənin iqtisadi cəhətdən dayanıqlı olması üçün kəmərlə daşınacaq neft və təbii qazın qiyməti və tələbi müəyyən səviyyədə olmalıdır. Bununla belə, neft və təbii qaz qiymətlərindəki dalğalanmalar və növbəti illərdə yaşıl enerjiyə artan tələbat layihənin iqtisadi dayanıqlığına təsir göstərə bilər. Bundan əlavə, boru kəmərinin tikintisi və istismarı ətraf mühitə təsir göstərəcək. Bu, təbii yaşayış mühitinin və biomüxtəlifliyin qorunması üçün tədbirlərin görülməsini tələb edir”.
Akyenər, layihənin üstünlükləri və çətinlikləri arasında diqqətli bir tarazlığın qurulmasının lazım olduğunu bildirib. Deyib ki, layihənin icrası texniki və maliyyə çətinlikləri ilə yanaşı, siyasi çətinlikləri də əhatə edir. Bu çətinliklərin öhdəsindən gəlmək, layihəni uğurla həyata keçirmək üçün bütün maraqlı tərəflərin əməkdaşlıq etmələri və qarşılıqlı anlayış göstərmələri lazımdır.
Azərbaycanla Türkiyə arasında güclü iqtisadi və strateji tərəfdaşlığın mövcud olduğunu vurğulayan Akyenər, "Azərbaycanın Transxəzər Neft Boru Kəməri layihəsini həyata keçirməsi bu tərəfdaşlığı daha da gücləndirə bilər. Boru kəməri Azərbaycanın neft və təbii qaz ixracını şaxələndirməklə yanaşı, Türkiyənin neft və təbii qaz ixracatını da genişləndirə, enerji təchizatı təhlükəsizliyini yaxşılaşdıra bilər” deyib.
Akyenər sonda deyir ki, Transxəzər Neft Boru Kəməri layihəsi bütün çətinliklərə baxmayaraq, Azərbaycanın enerji sektorunda əhəmiyyətli imkanlar təqdim edə bilər. "Bu layihənin reallaşması Azərbaycanın enerji ixracını artırmaq və şaxələndirmək potensialını təklif edə bilər. Lakin bu fürsətdən istifadə etmək üçün bütün maraqlı tərəflər əməkdaşlıq etməli və layihənin reallaşması üçün zəruri olan texniki, iqtisadi və siyasi çətinlikləri dəf etməlidir", - o əlavə edib.
