Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) çərşənbə günü xəbərdarlıq edib ki, ölkələr onkologiya sahəsində profilaktikanı, erkən diaqnozu və müalicəni gücləndirmək üçün təcili tədbirlər görməsələr, 2050-ci ilə qədər dünyada xərçəng hallarının sayı ildə təxminən 35 milyona çata bilər.
Hafta.az xəbər verir ki, bu xəbərdarlıq təşkilatın yeni hesabatında edilib. ÜST-nin ixtisaslaşmış strukturu olan Beynəlxalq Xərçəng üzrə Tədqiqatlar Agentliyi (IARC) ilə birlikdə hazırlanan 2026-cı ildə Onkologiya üzrə Qlobal Status Hesabatında bildirilir ki, xərçəng artıq hər gün 26 mindən çox ölümə səbəb olur, hər il təxminən 20,6 milyon yeni xəstə və təqribən 10 milyon ölüm halı qeydə alınır. Xərçəng ürək-damar xəstəliklərindən sonra dünyada ölümün ikinci əsas səbəbinə çevrilib.
Hesabatda xəbərdarlıq edilir ki, tütünlə mübarizədə, peyvənd və xərçəngin qarşısının alınmasında irəliləyişlər əldə edilsə də, milyonlarla insan həyat qurtaran qayğıya çıxışda böyük bərabərsizliklə üzləşməyə davam edir.
ÜST-nin Baş direktoru Tedros Adhanom Gebreyesus bildirib:
“Xərçəng demək olar ki, hamımıza təsir edən dərin şəxsi bir xəstəlikdir. Lakin bir insanın xərçəngdən sağ çıxıb-çıxmaması heç vaxt onun harada doğulması və ya gəlirinin nə qədər olmasından asılı olmamalıdır. Bu hesabatda sənədləşdirilmiş bərabərsizliklər qaçılmaz deyil; onlar seçimlərin nəticəsidir və daha güclü, vahid fəaliyyətlə bu nöqsanları aradan qaldırmaq olar”.
Hesabata görə, sağ qalma nisbətləri varlı və yoxsul ölkələr arasında kəskin şəkildə fərqlənir. Süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulmuş qadınların 87 faizi yüksəkgəlirli ölkələrdə minimum beş il sağ qalsa da, aşağıgəlirli ölkələrdə bu rəqəm təxminən 42 faizə düşür.
Hazırda üç ölkədən cəmi biri xərçəng müalicəsini universal səhiyyə əhatə dairəsinə daxil edir və bu da bir çox xəstəni vacib diaqnoz, müalicə və ya dəstəkləyici qayğıdan kənarda qoyur.
ÜST, həmçinin xəstəliyin ağır sosial və iqtisadi yükünü vurğulayıb. Onkoloji xəstəliklərdən əziyyət çəkən insanlar arasında aparılan ilk qlobal sorğu aşkar edib ki, onların 45 faizdən çoxu maddi çətinlik çəkir, 50 faizi ruhi sağlamlıq problemləri barədə məlumat verir, bütün xəstə baxıcıları ödənişsiz qayğı məsuliyyətləri və sosial təcrid də daxil olmaqla ciddi təzyiqlərlə üzləşirlər.
Qeyd olunub ki, 2024-cü ildə bütün xərçəng hadisələrinin və ölümlərinin yarısından çoxu Asiyanın payına düşüb. Qlobal əhalinin cəmi 9 faizi ilə Avropada xərçəng hallarının 21 faizi və ölümlərin 20 faizi qeydə alınıb ki, bu da qeyri-mütənasib yüksək yük yaradır. Afrikanın və Asiyanın bir çox ölkəsində hələ də daha aşağı insidensiya nisbətləri və xeyli yüksək ölüm halları müşahidə olunur.
Hesabatda bildirilib ki, ağciyər xərçəngi dünya miqyasında xərçəngdən ölümün əsas səbəbi olaraq qalır. Kişilər arasında ağciyər, prostat və kolorektal xərçənglər daha çox yayılıb, qadınlar arasında isə süd vəzi, ağciyər və kolorektal xərçənglər böyük paya malikdir. 2024-cü ildə dünyada təxminən 2,4 milyon qadına süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulub və 694 min ölüm halı qeydə alınıb. Süd vəzi xərçəngi dünyanın hər bir ölkəsində yetkinlik dövrünə çatdıqdan sonra istənilən yaşda qadınlarda rast gəlinir.
ÜST-nin hesablamalarına görə, hər 10 xərçəng hadisəsindən təxminən dördü tütün istifadəsi, spirtli içki qəbulu, piylənmə, fiziki hərəkətsizlik, sağlam olmayan qidalanma, insan papillomavirusu (HPV), hepatit B və C kimi infeksiyalar da daxil olmaqla qarşısı alına bilən risk faktorları ilə əlaqələndirilir.
Təşkilat bildirib ki, xərçənglə mübarizə təkcə tibbi müalicə ilə kifayətlənməməli, həm də xəstəliklə yaşayan insanları və onların ailələrini səhiyyə sistemlərinin mərkəzinə qoymalıdır.
