Bu qidadan zəhərlənmələrin sayı artır

17:23 18.05.2024 Müəllif:Hafta.az
Yazını böyüt
Yazını kiçilt

Son günlər Azərbaycanda dönərdən zəhərlənmə halları artıb. Bu yaxınlarda Zaqatalada 40 nəfərin zəhərlənməsi ilə nəticələn hadisənin də məhz dönərdən baş verdiyi bildirilmişdi. Təəssüf ki, havalar isindikcə bu cür halların daha çox müşahidə ediləcəyi bildirilir. Problem kimi isə dönərin hazırlanmasında istifadə olunan ət və ət məhsulları göstərilir. Maraqlıdır ki, bu məsələdə satıcılar günahı daha çox onlara ət satanlarda görürlər.

Bəs, görəsən, bu gün dönərdən zəhərlənmələr istifadə olunan ətin keyfiyyəti ilə bağlıdırmı? Dönər alarkən nələrə diqqət etməliyik?

Mövzu ilə bağlı Azad İstehlakçılar Birliyinin sədri Eyyub Hüseynov bildirib ki, dönər ətinin insanı zəhərləmək xüsusiyyətlərindən biri  məhsul bişirilən zaman ancaq onun çölünün qızardılmasıdır: “Proses zamanı dönərin içərisinə şiş boyu yenicə istilik keçir. Bu zaman oradan ətdən olan plazma, yəni, su ilə qanın qarışığı olan maye axaraq aşağıdakı sininin içərisinə dolur. Belə olan halda bütün heyvan xəstəlikləri, heyvana aid nə qədər antibiotik, dərman qalıqları varsa, hamısı sininin içinə tökülür. Dönərçilər də ətin qızarmış çöl hissəsini həmin plazma ilə qarışdıraraq alıcılara satırlar. O da məlumdur ki, keyfiyyətsiz ətdən hazırlanmış dönərə ətin dadını itirən ketçuplar və sair əlavələr qarışdırılır. İstehlakçılar isə bunun mənfi təzahüründən xəbərsiz olduğundan dönəri alıb iştahla yeyirlər. Bu da xüsusilə azyaşlı uşaqların və gənclərin həyatını təhlükə altına atır.

Qeyd etmək istəyirəm ki, dönər bir çox ölkələrdə istehsal olunur. Mən özüm Mərkəzi Avropa ölkələrində, o cümlədən İsveçrədə dönər yemişəm. Həmin ölkələrdə dönər oturaq yeməklər sırasına aiddir. Dönəri qabın içində səliqəli şəkildə sifarişçiyə təqdim edirlər. Bu zaman müştəri onun içərisinə nələrin doldurulduğunu görür. Çox təəssüf ki, Azərbaycandakı dönərxanalar elə bir şəraitdə fəaliyyət göstərirlər ki, istehlakçılar məhsulun tərkibindən və onun hazırlanma qaydasından tam xəbərsiz olurlar. Baxmayaraq ki, ölkəmizdə dönərxanalar üçün standartlar mövcuddur. Belə ki, illər öncə keçmiş Dövlət Standartlaşdırma və Metrologiya Komitəsi tərəfindən dönərxanalar üçün standartlar, gigiyenik tələblər müəyyənləşdirilib. Gəlin baxaq, görək həmin gigiyenik tələblərə əməl olunurmu? Dönərxanalarda çalışanlar tibbi müayinədən keçirilirmi? Orada olan məhsulların saxlanması üçün soyuq bir mühit varmı? Əfsuslar olsun ki, bu sualların heç birinin müsbət cavabı yoxdur”.

Onun fikrincə, dönər ətlərinin mənbəyi də daim şübhə altındadır: “Bu sahədə ən təhlükəli hallardan biri də günün axırına qalan dönərlərdir. Yəni, həmin məhsul ertəsi günə saxlandıqda o, artıq çirklənir. Həmin məhsulda isə bakteriyalar kifayət qədər inkişaf edir. Ona görə bu sahədə lazımi monitorinqlər aparılmalıdır. Bununla yanaşı, dönərçilər də işlərini elə qurmalıdırlar ki, sabaha məhsul qalmasın. Yalnız mənfi 40 dərəcədə soyudulmuş dönəri bakteriyaların inkişafından qorumaq olar. İstehlakçılar dönər alan zaman mütləq ətin mənşəyi ilə bağlı sənəd tələb etmək, satıcılardan tibbi müayinədən keçib-keçmədiklərini soruşmaq hüququna malikdirlər. Yaxşı olardı ki, onlar bu kimi amillərə fikir versinlər. Düşünürəm ki, bu sahədə köklü dəyişikliklər etmək lazımdır. Dönərin bişirildiyi məkanlarda ciddi monitorinqlər aparılmalıdır. Ətin mənşəyi, onun haradan gətirilməsi və hansı şəraitdə saxlanılması ilə bağlı məlumatlar əldə olunmalıdır. Bütün bunlar cox ciddi amillərdir”.

Ölkədə yaşanan qida problemlərinin səbəblərinə də toxunan E.Hüseynov bildirib ki, bu sahədəki nöqsanlardan biri də, qanundakı boşluqlarla bağlıdır. AQTA-nın istənilən yerə cəld müdaxilə etmək səlahiyyəti yoxdur. Ona görə də AQTA-nın əsasnaməsində dəyişiklik edilməlidir. Yoxlama üçün gərək üç gün öncədən Ədliyyə Nazirliyinə məlumat verilsin. Belə bir idarəetmədə qida zəhərlənmələrinin çox olması gözləniləndir.

Mövzu ilə bağlı qida mütəxəssisi Ağa Salamov deyib ki, dönərdən zəhərlənmə halı mikrobioloji çirklənmə nəticəsində ola bilər. Onun sözlərinə görə, mal və ya toyuq ətindən hazırlanan dönərlər riskli qidalar sirasına daxildir: “Ətin haradan və kimdən gəldiyi, baytar nəzarətinin olub-olmaması, heyvanların necə qidalanması, kəsiminin necə həyata keçirilməsi və s. araşdırılmalıdır. Bu heyvanların hansı maşında daşınmasına da diqqət edilməlidir”.

A.Salamov deyib ki, məhsul qəbul zamanı mikrobioloji çirklənməyə məruz qalmamalıdır: “Ətin rəng və qoxusunda heç bir dəyişiklik olmamalıdır, soyuducu ilə təchiz olunmuş avtomobillərdə daşınmalıdır. Eyni zamanda müəssisədə emal prosesi iki saat ərzində sərin temperaturda həyata keçirilməlidir. Bundan əlavə, isti qida zəncirində də toyuğun tam bişməsinə əmin olmaq lazımdır. Saxlanma şəraiti düzgün olmalıdır. Otaq temperaturunda saxlanılması qadağandır. Ümumi isə dondurucu istisna olmaqla əti soyuducuda 48 saatdan çox saxlamaq olmaz. Bir sözlə, toyuq məhsullarının soyuq qida zəncirindən kənarda saxlanılması ziyandır. Çox vaxt tələsirlər deyə, ət tam bişməmiş çörəyin arasına qoyub verirlər ki, bu da qida zəhərlənməsinə gətirib çıxarır”.

Oxunma sayı 74