Çinin xarici işlər naziri Vanq Yi, ABŞ-ın İsraillə birlikdə İrana hücumları, Venesuelaya hərbi müdaxilə və Qrenlandiyanı ələ keçirmək iddiası kimi birtərəfli hərəkətlərlə qlobal siyasəti yenidən formalaşdırmağa çalışdığı bir vaxtda, ölkələrin, ölçüsündən və gücündən asılı olmayaraq, beynəlxalq ictimaiyyətin bərabərhüquqlu hissəsi hesab edildiyi və hər kəsin geniş qəbul edilmiş beynəlxalq normalara riayət etdiyi çoxqütblü bir dünyanın qurulmasına çağırıb.
Hafta.az yazır ki, nazir Vanq, Ümumxalq Xalq Nümayəndələri Konqresinin (ÜXNK) illik plenar iclası çərçivəsində keçirilən "Çinin Xarici Siyasəti və Xarici Əlaqələri" adlı mətbuat konfransında yerli və xarici jurnalistlərin mövcud beynəlxalq inkişaflarla bağlı suallarını cavablandırıb. Tarixin böyük güc rəqabətinin və bloklar arasında qarşıdurmanın həmişə bəşəriyyətə fəlakət və əzab gətirdiyini göstərdiyini bildirən Vanq dedi: "Buna görə də, Çin, sələfləri kimi, gücləndikcə heç vaxt hegemonluğa can atmayacaq və dünyanın yalnız böyük güclər tərəfindən idarə oluna biləcəyi məntiqini qəbul etməyəcək".
Vanq vurğulayıb ki, Çinin beynəlxalq arena üçün təklifi "bərabərlik və nizamın çoxqütblü dünyası"dır. O, bərabərliyin, ölçüsündən və gücündən asılı olmayaraq, bütün ölkələrin beynəlxalq ictimaiyyətin bərabər hissələri olduğunu, nizamın isə bütün ölkələrin Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsinin məqsəd və prinsiplərinə və beynəlxalq münasibətlərin fundamental normalarına bağlı olduğunu bildirib.
Bugünkü dünyada qlobal problemlərin bir-birinin ardınca ortaya çıxdığını, qlobal idarəetmə boşluğunun getdikcə daha çox hiss olunduğunu və çoxtərəfliliyin ağır zərbələr aldığını qeyd edən Vanq, Çin Prezidenti Si Cinpin tərəfindən ötən il Tianjində keçirilən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) Zirvə Toplantısında təklif edilən Qlobal İdarəetmə Təşəbbüsünün buna cavab olduğunu söyləyib.
Vanq, suverenliyə, bərabərliyə, beynəlxalq hüququn aliliyinə, çoxtərəfliliyə, insan mərkəzli yanaşmaya və konkret hərəkətlərə əsaslanan beynəlxalq idarəetmə sistemini nəzərdə tutan Qlobal İdarəetmə Təşəbbüsünün beynəlxalq ictimaiyyətin ümumi gözləntilərinə və xalqların ortaq istəklərinə cavab verdiyini bildirib.
Qlobal İdarəetmə Təşəbbüsünün ən aydın mesajının BMT-nin mərkəzi rolunu zəiflətmək əvəzinə gücləndirmək olduğunu vurğulayan Vanq bildirib: "BMT mükəmməl deyil, lakin onsuz dünya daha pis ola bilər. BMT-dən kənarda paralel strukturlar yaratmaq və daha pisi, təcridedici bloklar və maraq qrupları yaratmaq davamlı deyil və dəstək tapmayacaq".
ABŞ Prezidenti Donald Trampın bu ayın sonunda Çinə planlaşdırılan səfəri və ABŞ-Çin münasibətlərinin son trayektoriyası ilə bağlı suala cavab olaraq Vanq bildirib ki, Çin və ABŞ iki böyük ölkədir və münasibətlərinin qarşıdurma və münaqişəyə çevrilməsi bütün dünyaya mənfi təsir göstərəcək. O qeyd edib ki, Çin və ABŞ-ın bir-birini təqlid etmələri mümkün deyil. Lakin onlar münasibətlərini necə quracaqlarına qərar verə bilərlər.
Prezident Tramp və digərləri tərəfindən ABŞ-Çin münasibətləri üçün təklif edilən "2-ci Qrup" (G2) modeli ilə bağlı Çinin baxışı və belə bir modelin iki böyük güc arasında qarşıdurmanın qarşısını ala biləcəyi və qlobal məsələlərdə məsuliyyəti bölüşdürməyə imkan verib-verməyəcəyi ilə bağlı suala cavab olaraq Vanq bildirib: "Şübhəsiz ki, Çin və ABŞ dünyada böyük təsirə malikdir, lakin biz onu da unutmamalıyıq ki, dünyada 190-dan çox ölkə var. Dünya tarixi bir çox ölkə tərəfindən birlikdə yazılıb və bəşəriyyətin gələcəyi bütün ölkələrin birgə səylərinin məhsulu olacaq. Müxtəliflik insan cəmiyyətinin daxili təbiətidir və buna görə də beynəlxalq mənzərə çoxqütblü olmalıdır".
Vanq ABŞ-ın adını çəkmədən bu yaxınlarda tarif maneələrini artıran və iqtisadi-texnoloji əlaqələrin kəsilməsini istəyən müəyyən bir ölkəyə işarə edərək deyib: "Proteksionizm özünüzü qaranlıq otağa kilidləmək kimidir. Bu, sizi külək və yağışdan qoruya bilər, eyni zamanda hava və işığın daxil olmasının qarşısını alır". Vanq qloballaşma ilə bağlı problemlərin davamlı inkişaf və daha ədalətli, effektiv idarəetmə yolu ilə aradan qaldırıla biləcəyini qeyd edərək bildirib ki, "məqsəd iqtisadi qloballaşma tortunu daha böyük etmək və daha da əhəmiyyətlisi, onu daha ədalətli şəkildə bölüşdürmək olmalıdır".
Vanq Yi, son beş ildə orta hesabla 5,4 faiz artım sürəti ilə Çinin qlobal iqtisadi artımın 30 faizini təşkil etdiyini və G7 ölkələrinin ümumi artımını üstələdiyini qeyd edərək, "Çin qlobal iqtisadiyyatın sabit mühərriki olmağa davam edəcək" deyib.
ABŞ və İsrailin hücumları, İranın qisas tədbirləri ilə qızışan Yaxın Şərqdəki gərginliyin artması ilə bağlı Vanq Yi, münaqişənin nəzarətdən çıxıb digər ölkələrə yayılmasının qarşısını almaq üçün bütün tərəfləri dərhal hərbi əməliyyatlarını dayandırmağa çağırıb. O, Yaxın Şərq tarixinin gücdən istifadənin həll yolu olmadığını, silahlı münaqişənin yalnız nifrəti alovlandırdığını və yeni böhranlar yaratdığını göstərdiyini qeyd edərək əlavə edib: "Yaxın Şərqin alovlandığını görəndə başa düşürük ki, bu müharibə heç vaxt baş verməməli idi".
Vanq Qəzzadakı vəziyyətin beynəlxalq ədalətin əsaslarını sınadığını və atəşkəs istiqamətində beynəlxalq səyləri yüksək qiymətləndirdiklərini, lakin bu səylərin yenidənqurma, hərtərəfli və davamlı bir həll yolu ilə tamamlanmalı olduğunu vurğulayıb. İki dövlətli həllin Fələstin məsələsindən yeganə çıxış yolu olduğunu vurğulayan Vanq, beynəlxalq ictimaiyyətin Fələstin məsələsinin yenidən kənara qoyulmasına icazə verməməli olduğunu xəbərdar edib.
ABŞ-ın Çinin Panama Kanalındakı mövcudluğuna, Venesuelaya hərbi müdaxiləsinə və bölgədəki digər ölkələrə qarşı müdaxilə təhdidlərinə qarşı çıxması ilə milli təhlükəsizlik strategiyasında yeni Monro Doktrinasını canlandırmağa çalışdığı bir vaxtda Latın Amerikası ölkələrinin muxtariyyətini vurğulayan Vanq deyib: "19-cu əsrin köhnə ssenariləri 21-ci əsrin beynəlxalq səhnəsində bir daha təkrarlanmamalıdır. Latın Amerikası və Karib ölkələrinin resursları onların xalqına məxsusdur. Yalnız onların xalqı hansı yolu tutacaqlarına qərar verir və yalnız onlar kiminlə əməkdaşlıq edəcəklərini seçə bilərlər".
Vanq, "Qlobal Cənub" adlandırılan inkişaf etməkdə olan ölkələrin və bazarların birgə yüksəlişinin bu gün dünyanın şahidi olduğu ən vacib inkişaflardan biri olduğunu və son 40 ildə onların qlobal iqtisadiyyatdakı payının 24 faizdən 40 faizə yüksəldiyini qeyd edib. Vanq bildirib ki, Qlobal Cənub dünyada çoxqütblülüyün ən vacib mühərriklərindən birinə çevrilib, hegemonluq və güc siyasətinin yüksəldiyi və beynəlxalq nizamın əziyyət çəkdiyi bir dövrdə Qlobal Cənub ölkələri qanuni hüquq və maraqlarını birgə müdafiə etmək, müstəqil inkişaf dairəsini genişləndirmək üçün ünsiyyəti və koordinasiyanı gücləndirməlidirlər.
Vanq həmçinin Baş nazir Takaiçi Sananın Çinlə suverenlik mübahisəsində olan Tayvana hərbi müdaxilə ehtimalını artıran açıqlamaları səbəbindən Yaponiya ilə Çin arasında yaranan diplomatik gərginliyə də münasibət bildirib. Vanq, Baş nazir Takaiçinin 7 noyabr 2025-ci il tarixində Parlament iclasında Tayvan boğazına hər hansı müdaxiləni "ölkəsinin mövcudluğuna təhdid" sayacağı və özünümüdafiə hüququ altında hərbi gücdən istifadə edə biləcəyi barədə verdiyi açıqlamanın mənasının şübhə altına alınmalı olduğunu bildirərək, sözünə davam edib: "Özünümüdafiə yalnız bir ölkə silahlı təcavüzə məruz qaldıqda tətbiq edilə bilər. Tayvanın işləri tamamilə Çinin daxili işi olduğundan, Yaponiya müdaxilə hüququnu haradan əldə edir? Niyə Yaponiya Çinin Tayvan bölgəsində bir şey baş verdikdə özünümüdafiə hüququna malik hesab edir?"
Vanq, İkinci Dünya Müharibəsindən əvvəl və müharibi zamanı Yaponiyanın Tayvanı işğal və istismar etməsi tarixini xatırladaraq, keçmişdə Yaponiyanın hərbi ekspansionizmini dəstəkləyənlərin "ölkənin mövcudluğunu təhdid edən vəziyyət" bəhanəsindən yararlandıqlarını və Çinin bundan dərin narahatlıq keçirdiyini bildirib.
Sakit okean sahili dövlətləri arasında suverenlik mübahisələrinin mövzusu olan Cənubi Çin dənizi ilə bağlı nazir Vanq nikbin danışıb. O, bölgənin dünyanın ən sərbəst və təhlükəsiz dəniz yollarından biri olduğunu, Çinin son bir ildə dəniz əməkdaşlığının müxtəlif sahələrində İndoneziya, Malayziya və Vyetnamla danışıqlar apardığını bildirib, Çin Sahil Mühafizəsinin bu yaxınlarda dənizdə qalan filippinli balıqçıları xilas etdiyini yada salıb.
Vanq sonda deyib: "Bütün bunlar sübut edir ki, sülh, əməkdaşlıq və dostluq Cənubi Çin dənizinin yeni hekayəsi olmalıdır". Vanq qeyd edib ki, bütün ölkələr Cənubi Okeanda Davranış Memorandumunun (COC) bu il yekunlaşdırılmasını gözləyir və Cənub-Şərqi Asiya Millətləri Assosiasiyasının (ASEAN) hazırkı sədri kimi Filippinin bu prosesi həyata keçirməkdə məsuliyyətlə hərəkət edəcəyinə inanırlar.
