Düşənbədə regional elektrik enerjisi bazarı üzrə yol xəritəsi layihəsinin təqdimatı keçirilib. Burada Mərkəzi Asiya ölkələrinin enerji sistemlərinin birləşdirilməsinin zəruriliyindən danışılır ki, heç bir ölkə elektrik enerjisinin kəsilməsi ilə bağlı problem yaşamasın.
Hafta.az-ın yazdığına görə, hazırda region 12,8 faiz enerji itkisi və regionlararası fasilələrlə üzləşir ki, bu da ölkələrin enerji təhlükəsizliyini təhdid edir.
İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının iştirakçısı olan ölkələrin regional elektrik enerjisi bazarının təşkili üzrə ekspert qrupunun noyabrın 27-də keçirilən iclasında “İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının regional elektrik enerjisi bazarı üzrə yol xəritəsi layihəsi” təqdim olunub. Bu da Mərkəzi Asiya regionu ölkələri arasında enerji əməkdaşlığının inkişafı müstəvisində iqtisadi mühüm addımdır.
Mərkəzi Asiyada əlaqəli regional enerji sisteminin yaradılması üçün yol xəritəsini tərtib edərək, təbii ehtiyatların zənginliyinə və bərpa olunan enerji potensialına baxmayaraq, region kömür və qazdan asılı olaraq qalır. Məsələn, Özbəkistan elektrik enerjisi istehsalında 88 faiz təbii qazdan asılıdır. 2040-cı ilə qədər o, bərpa olunan enerjiyə investisiya tələb edən qaz ehtiyatlarının tükənməsi təhlükəsi ilə üzləşir.
Qazaxıstan, öz növbəsində, tələbatın proqnozlaşdırılan artımına baxmayaraq, 2030-cu ilə qədər kömür enerjisi istehsalını 50 faiz azaltmaq niyyətindədir.
Qırğızıstan və Tacikistan 158 və 527 TVt/saat illik elektrik enerjisi hasilatı təşkil edən böyük, hələlik istifadə olunmamış iri hidroenergetika potensialına malikdirlər ki, bu da təkcə öz ölkələrinin deyil, həm də qonşularının enerji ehtiyaclarını ödəmək üçün istifadə edilə bilər.
Türkmənistan günəş enerjisi istehsalı üçün əhəmiyyətli potensiala malikdir.
Ətraf mühitə təsiri və qalıq ehtiyatlarına təzyiqi azaltmaq üçün bərpa olunan enerjiyə investisiya etmək lazımdır. Bölgənin hazırkı infrastrukturu bərpa olunan mənbələrdən istifadə edərək böyük gücləri birləşdirməyə hazır deyil və bu, əhəmiyyətli investisiyalar tələb edir. Regional səviyyədə effektiv koordinasiya isə enerji şəbəkələrinin sabitliyini yaxşılaşdıra bilər.
Region enerji təhlükəsizliyini təhdid edən enerji itkiləri (12,8 faiz) və regionlararası fasilələrlə üzləşir. Vəziyyəti yaxşılaşdırmaq üçün yeni yüksək gərginlikli xətlərə investisiya qoyuluşu və inteqrasiya olunmuş sistemin yaradılması zəruridir.
Region ölkələri enerji sistemlərinin qarşılıqlı asılılığını nəzərə almadan ayrı-ayrılıqda enerji strategiyalarını hazırlayırlar. İnteqrasiya sistemləri bərpa olunan mənbələrə çıxışı təmin edəcək və çevikliyi artıraraq ölkələrə çatışmazlıqlar zamanı enerjini paylaşmağa imkan verəcək. Bu, həm də sistemin sabitliyini yaxşılaşdıracaq və karbon mənbələrindən asılılığı azaldacaq.
Bir-birinə bağlı enerji sistemi qaz və uran kimi təbii ehtiyatlardan daha səmərəli istifadə edərək aşağı karbonlu enerjinin payını əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq.
Enerji bazarlarının inteqrasiyası elektrik enerjisi tariflərini aşağı salacaq, rəqabəti artıracaq və regional iqtisadiyyatların yaxşılaşmasına, iş yerlərinin yaradılmasına və gender paritetinin yaxşılaşmasına səbəb olacaq.
Uğurlu regional enerji əlaqəsi davamlı inkişaf edən əməkdaşlıq üçün vahid mühit yaradan inteqrasiya olunmuş yanaşma tələb edir.
Mərkəzi Asiyada enerji infrastrukturu və bazarlarının uğurlu inteqrasiyası texniki, siyasi, maliyyə və institusional mülahizələri birləşdirən çoxölçülü, inteqrasiya olunmuş yanaşma tələb edir, region ölkələrində iqtisadi və ekoloji faydaların reallaşdırılması üçün əlverişli mühit yaratmağa kömək edəcək.
