ABŞ-a səfəri zamanı Türkmən Xalqının Ümummilli Lideri, Türkmənistan Xalq Məclisinin sədri Qurbanqulu Berdiməhəmmədov “Əl-Ərəbiyyə”yə müsahibə verib. Söhbət zamanı Q.Berdiməhəmmədov ABŞ-a səfərinin əsas məqsədlərini açıqlayıb, ikitərəfli tərəfdaşlığın hazırkı vəziyyətini və inkişaf perspektivlərini təsvir edib, Türkmənistanın daxili və xarici siyasətinin prioritet istiqamətlərini ətraflı müzakirə edib.
Hafta.az Türkmənistan Xalq Məclisi sədrinin müsahibəsini Azərbaycan dilində təqdim edir:
“Türkmənistanla Amerika Birləşmiş Ştatları arasında qarşılıqlı faydaya əsaslanan ənənəvi dostluq və konstruktiv əməkdaşlığın artan tempini vurğulamaq istərdim. İkitərəfli münasibətlər siyasət, iqtisadiyyat, mədəniyyət, təhsil, elm və idman da daxil olmaqla, demək olar ki, bütün əsas sahələri əhatə edir. Əməkdaşlığımızın perspektivləri barədə fikir mübadiləsinə və birgə səylərimizin daha da gücləndirilməsinə böyük əhəmiyyət veririk. Hazırda açılan real imkanları aydın görürük və bütün sahələrdə konstruktiv dialoqa sadiq qalırıq. Bu yanaşma Türkmənistan-Amerika tərəfdaşlığının prioritetlərinin qarşılıqlı anlaşılmasına əsaslanır” deyən Türkmən Xalqının Ümummilli Lideri qeyd edib ki, onlar ikitərəfli siyasi qarşılıqlı əlaqələrin əldə edilmiş səviyyəsini və vəziyyətini yüksək qiymətləndirirlər.
Müsahib bildirib ki, ABŞ Türkmənistanın müstəqilliyini tanıyan və onunla diplomatik münasibətlər quran ilk ölkələrdən biridir. ABŞ, həmişə olduğu kimi, Türkmənistanın daimi neytrallığına hörmətlə yanaşır, Türkmənistan üçün mühüm ticarət və iqtisadi tərəfdaşdır: bu sahədə möhkəm təcrübə toplanıb, konkret nəticələr əldə edilib - əməkdaşlıq genişlənir və qarşılıqlı ticarət dövriyyəsi dinamik şəkildə artır.
Türkmənistan Xalq Məclisinin sədri ölkəsinin sahib olduğu karbohidrogen və digər təbii sərvətlərlə bağlı verilən suala cavab olaraq deyib ki, Türkmənistan həqiqətən nəhəng karbohidrogen ehtiyatlarına malikdir. Hətta, aşkarlanmış və təsdiqlənmiş təbii qaz ehtiyatlarına görə dünyada dördüncüdür.
“Mövcud geoiqtisadi mühitdə bu vəziyyətin əhəmiyyətini dərindən dərk edən Türkmənistan, beynəlxalq bazar da daxil olmaqla, enerji strategiyasını yüksək məsuliyyətli və düşünülmüş şəkildə qurur. Burada əsas məqsəd enerji axınlarının ağlabatan şaxələndirilməsini, onların balanslaşdırılmış kombinasiyasını, təchizatların təhlükəsizliyini və etibarlılığını təmin etməkdir. Siyasi və beynəlxalq hüquqi səviyyələrdə biz müasir qlobal inkişaf və qarşılıqlı fayda tələblərinə əsaslanaraq enerji əməkdaşlığı qururuq. Bu baxımdan, Türkmənistan BMT çərçivəsində enerji təhlükəsizliyi üzrə geniş çoxtərəfli dialoq təşəbbüsü irəli sürmüş və ardıcıl olaraq bir sıra Baş Assambleya qətnamələrini dəstəkləyib. İlk belə qətnamə 2008-ci ildə təsdiq edilmişdir və o vaxtdan bəri enerji təhlükəsizliyi məsələsi enerji istehsalçısı, tranzit və istehlakçı ölkələrin maraqlarına əsaslanaraq keyfiyyətcə yeni xarakter alıb” deyən Q.Berdiməhəmmədov bildirib ki, hazırda onlar siyasi arenada enerji axınlarının şaxələndirilməsi və təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məsələlərini geoiqtisadi reallıqlar və inkişaf meylləri nəzərə alınmaqla praktik tətbiqlərə çevirirlər.
“Məsələn, bir vaxtlar təbii qaz ixracımızın əsas hissəsi Rusiyaya yönəlmişdi və illik 40 milyard kubmetrə qədər qaz tədarük olunurdu. Hazırda Çin əsas istehlakçımızdır və tədarük həcmi təxminən eyni səviyyədə qalır. Bundan əlavə, diversifikasiya siyasəti yürütməklə ölkəmiz region daxilində svop sazişi vasitəsilə İran və Azərbaycana, eləcə də Qazaxıstan, Özbəkistan və digər maraqlı ölkələrə tədarük etmək imkanına malikdir. Ölkəmiz hazırda ən böyük beynəlxalq layihələrdən birini - Türkmənistan-Əfqanıstan-Pakistan-Hindistan (TAPI) qaz kəmərini həyata keçirir. "Arkadağın ak yolu" kimi tanınan TAPI-nin birinci mərhələsinin tikintisi hazırda Əfqanıstanda davam edir. ABŞ da daxil olmaqla, beynəlxalq dəstək alan bu layihə Cənubi Asiya ölkələrinin artan enerji ehtiyaclarını ödəmək üçün böyük potensiala malikdir və Asiya-Sakit okean regionunda və Yaxın Şərqdə inkişaf etməkdə olan bazarlara çıxış üçün perspektivli perspektivlər təklif edir. TAPI layihəsi siyasi sabitlik və iqtisadi rifah kontekstində də böyük əhəmiyyət kəsb edir və investisiya cəlbediciliyinə malikdir”, - deyə Xalq Məclisinin sədri bildirib.
O qeyd edib ki, TAPI layihəsi bütün maraqlı şirkətlər üçün açıqdır və amerikalı tərəfdaşların da bu layihədə iştirak perspektivlərini qiymətləndirəcəklər.
Türkmən Xalqının Ümummilli Lideri Transxəzər Qaz Boru Kəmərinin gələcəyi barədə də söz açıb. Bildirib ki, ölkəsi bu layihəni enerji axınlarının şaxələndirilməsi və qitədə enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün ən vacib sahələrdən biri kimi görürük. Türkmənistan buna ciddi, diqqətlə və konstruktiv yanaşır. Amma eyni zamanda, beynəlxalq hüquqi məsələlər, xüsusən də Xəzər dənizinin dibinin delimitasiyası həll edilməlidir. Bunun üçün bu yaxınlarda Türkmənistan-Azərbaycan işçi qrupu yaradılıb və məsələnin əhəmiyyətli praktik nəticələr verəcəyinə inanırlar.
Q.Berdiməhəmmədov ABŞ ilə ikitərəfli münasibətlərə toxunarkən deyib ki, İllər ərzində Türkmənistanda Amerika şirkətlərinin iştirakı ilə təxminən 45 milyard dollar dəyərində yüzlərlə iqtisadi layihə həyata keçirilib və bəziləri hələ də davam edir.
“Böyük Amerika şirkətləri yanacaq və enerji, nəqliyyat, elektrik enerjisi, proqram təminatı, kənd təsərrüfatı, qida emalı və digər sənaye sahələri kimi əsas seqmentləri əhatə edərək Türkmənistan bazarında uzun müddət və uğurla fəaliyyət göstəriblər. Biz bu əməkdaşlığı alqışlayırıq və onu dəstəkləməyə davam edəcəyik. Xüsusilə 2008-ci ildə bizim təşəbbüsümüzlə yaradılmış Türkmənistan-Amerika Biznes Şurasının mühüm rolunu vurğulamaq istərdim. İllər ərzində bu qarşılıqlı əlaqə formatı ikitərəfli tərəfdaşlıq üçün əhəmiyyətli və effektiv bir vasitəyə çevrilib. Bu, iki ölkənin biznes icmaları arasında əlaqələrin qurulması, genişləndirilməsi və möhkəmləndirilməsi, eləcə də perspektivli əməkdaşlıq sahələrinin birgə araşdırılması üçün əvəzsizdir. Bu gün Biznes Şurası ölkəmizin iqtisadiyyatının müxtəlif seqmentlərində iri layihələrin həyata keçirilməsinə yol açan təsirli bir platformadır. Biznes Şurası işgüzar dairələr arasında hörmət qazanıb və onun fikirləri və tövsiyələri həm Türkmənistanda, həm də ABŞ-da dövlət qurumları tərəfindən soruşulur” deyən müsahib qeyd edib ki, qarşılıqlı potensialdan daha geniş şəkildə istifadə edilə biləcəyi aydındır. Bu, ilk növbədə Türkmənistan iqtisadiyyatının şaxələndirilməsi, yüksək texnologiyalı sənaye sahələrinin geniş tətbiqi, genişmiqyaslı milli və beynəlxalq infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsi ilə bağlıdır.
“Biz Türkmənistanda innovativ və bilik tutumlu sənaye sahələrinin inkişafı üçün Amerika investisiyalarının və texnologiyalarının cəlb edilməsində böyük potensial görürük. Həmçinin elektrik enerjisi, kompüter və logistika xidmətləri, mədəniyyət, elm, təhsil, idman - ümumiyyətlə, artıq zəngin və faydalı əməkdaşlıq təcrübəsinin mövcud olduğu bütün sosial və ictimai sahələr də əhəmiyyətli potensialı qeyd edirik. ABŞ Dövlət Departamentinin proqramları çərçivəsində həyata keçirilən layihələr burada mühüm rol oynayır. Buna misal olaraq, 2001-ci ildən bəri Türkmənistanda fəaliyyət göstərən Səfirin Mədəni İrsin Qorunması Fondu (AFCP) proqramını göstərmək olar. Bu günə qədər Fond ölkəmizdə 30 layihənin həyata keçirilməsini dəstəkləyib. Türkmənistanda ingilis dilinə böyük maraq var və hazırda ölkədəki bütün dövlət məktəblərində tədris olunur. Dörd ali təhsil müəssisəsi tədrisi tamamilə ingilis dilində aparılır. Bu yaxınlarda tikilmiş yeni, "ağıllı" Arkadağ şəhərində tədrisin müasir təhsil metodları və standartlarına əsaslanacağı ixtisaslaşmış ingilis dilində məktəbin yaradılması planlaşdırılır. Həmçinin qeyd etmək lazımdır ki, təhsil prosesi tələbələrə Harvard, MIT və Kolumbiya Universiteti kimi nüfuzlu ABŞ universitetlərində təhsillərini davam etdirmək imkanı yaratmağa yönəldiləcək. Bu, Türkmənistan və ABŞ-ın təhsil və elmi icmalarının davam edən işi üçün həqiqətən geniş üfüqlər açır” deyən Q.Berdiməhəmmədov bildiirb ki, bu gün Türkmənistanda Amerika kinosuna, ədəbiyyatına və musiqisinə böyük maraq var. O cümlədən, son illər qonaq professorlar tərəfindən mühazirə və ustad dərsləri də daxil olmaqla müxtəlif təhsil proqramları həyata keçirilib. Onun sözlərinə görə, ABŞ Dövlət Departamentinin proqramlarına Amerika musiqi və rəqs qruplarının konsertləri, artıq ənənəyə çevrilmiş Amerika filmlərinin yay və qış nümayişləri daxildir. Rəsmi Aşqabad bu əməkdaşlığı davam etdirməyə və genişləndirməyə, eləcə də Türkmənistan mədəniyyətini ABŞ-da daha geniş miqyasda təqdim etməyə hazırdır.
Xalq Məclisinin sədri qeyd edib ki, ölkəsinin mövcud mövqeyi onlara Avropa ilə Asiyanı birləşdirən körpü kimi xidmət etməyə, Xəzər dənizi vasitəsilə Qara və Aralıq dənizlərinə, eləcə də Yaxın Şərqə çıxış imkanı verir.
“Bu strateji mövqe Türkmənistanın beynəlxalq əməkdaşlığa son dərəcə balanslı yanaşmasını və daha ümumilikdə, əsasını daimi neytrallıq təşkil edən xarici siyasət konsepsiyamızı müəyyən edir. Neytrallıq normalarına əsaslanaraq, biz sülhü təmin etməyə və regionda profilaktik fəaliyyətlər həyata keçirməyə, beynəlxalq arenada sülh və etimad gündəliyini təşviq etməyə çalışırıq. Türkmənistanın təşəbbüsü ilə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı 2025-ci ili Beynəlxalq Sülh və Etimad İli elan etdi ki, bu da qlobal siyasətdə əhəmiyyətli bir mərhələni qeyd etdi. Keçən il əsas yüksək səviyyəli tədbir Aşqabadda 66 dövlətin, 30 beynəlxalq təşkilatın nümayəndələrinin, 16 prezident və hökumət başçısının qatıldığı böyük beynəlxalq forum oldu. Türkmənistan geostrateji mövqeyindən və neytral statusundan yalnız konstruktiv və konstruktiv məqsədlər üçün, yəni sabitliyin qorunması, münaqişələrin qarşısının alınması, iqtisadi və ticarət əlaqələrinin stimullaşdırılması, Mərkəzi Asiya və Xəzər regionlarının qlobal iqtisadi və siyasi proseslərə uğurlu inteqrasiyasının təmin edilməsi üçün istifadə edir”, - müsahib deyib.
