Polşanın ölkəmizdəki Səfirliyinin təşəbbüsü ilə bu gün almanlar tərəfindən İkinci Dünya Müharibəsi zamanı yəhudi qonşularını gizlətdiyinə görə qətlə yetirilmiş polşalı Cozef və Viktoriya Ulma cütlüyünün və övladlarının hekayəsindən bəhs edən “Bir cinayətin hekayəsi” adlı sənədli film nümayiş olunub.
Hafta.az-ın yazdığına görə, diplomatik korpus, yəhudi icması və digər qonaqların iştirak etdiyi nümayişin açılışında çıxış edən Polşanın Azərbaycandakı səfiri Rafal Poborski Polşanın işğalı zamanı Almaniya siyasətinin daha geniş kontekstini, o cümlədən polyakların Holokosta reaksiyasını təqdim edib, Almaniyanın işğal olunmuş Polşa torpaqlarında törətdiyi cinayətlərin izah olunmasının və kompensasiya edilməsinin zəruriliyini vurğulayıb.
Daha sonra sənədli film nümayiş olunub.
Filmin əsas sujet xətti yuxarıda da qeyd edildiyi kimi, yəhidiləri ölümdən xilas etməyə çalışdıqları üçün özləri qurban olan günahsız polyak ailəsinin faciəsindən bəhs edir. Hadisədən onillər ötsə də yaddaşlarda dərin iz buraxıb deyə unudulmur, əksinə fərqli vasitələrlə yaşadılır. O cümlədən polyak rejissor Mariuş Pilis Ulma ailəsinin dəhşətli dramını polyak dilində çəkdiyi “Bir cinayətin hekayəsi” sənədli filmində şiddətlə izah etməyə çalışıb. Lakin Pilis müharibə vaxtı günahlarını və İkinci Dünya Müharibəsindən sonrakı onilliklərdə çox sayda alman cinayətkarın reabilitasiya olunma asanlığı ilə bağlı daha geniş suala cavab tapmaq üçün onların qəhrəmanlığını və fədakarlığını etiraf etməkdən kənara çıxır.
Filmdə polis leytenantı Eylert Dieken bariz nümunədir. O, nəinki Ulmaların öldürülməsindən xeyli kənara çıxan vəhşi əməllərinə görə heç vaxt mühakimə olunmayıb – o, hətta Almaniyanın məğlubiyyətindən sonra baş verən denazifikasiya prosesindən keçib.
Polşanın Markova şəhərindəki Ulma ailəsinə aid fotoşəkillərin kollajı. Vatikan tərəfindən şəhid elan edilən və 2023-cü il sentyabrın 10-da dəfni planlaşdırılan ailə kinorejissor ərsəyə gətirdiyi sənədli filminin mövzusudur. Bütün Ulma ailəsi iki ildir sığındıqları səkkiz yəhudi ilə birlikdə nasistlər tərəfindən öldürüldü.
Dieken Aşağı Saksoniyanın Vittmund rayonunda yüksək rütbəli polis məmuru oldu. O, 1960-cı ildə, görünür, cəmiyyətin çox hörmətli bir üzvü olaraq vəfat edib.
Eylert Dieken keçmişini ağartmaqda o qədər müvəffəq oldu ki, Pilisin bizə göstərdiyi kimi, qızı Grete Vielbers, atasının Markova bölgəsindəki işinin onun xeyirxahlığı ilə xarakterizə edildiyi təəssüratında idi. Təəccüblüdür ki, o, nəhayət, Ulmanın sağ qalan qohumlarına məktub yazıb.
Cozef həvəskar fotoqraf olub və onun evinin döşəməsinə səpələnmiş qana boyanmış şəkillərinin yenidən yaradılmış səhnəsi ailəsinin öldürülməsinin dəhşətini oyadır. Bu, Pilisin bir çox filmi kimi, yalnız yetkin yeniyetmələr və böyüklər üçün uyğun olan dəhşətli yaddaqalan obrazdır. Onun vacib, lakin ürkütücü mövzusunu nəzərə alsaq, başqa cür ola bilməzdi.
O, Dieken və tabeçiliyində olanların qəddarlığını uğurla evə aparsa da, Pilisin tonu ümumiyyətlə ayıq və təmkinlidir. O, faktların özləri üçün danışmasına imkan verən aşağı bir yanaşma qəbul edir.
Pilisin əsəri eyni vaxtda iki ziddiyyətli məqsəd güdür. Birincisi, Ulma ailəsinin cəsarətinin, insanlığının əbədi irsini qorumaq və təbliğ etmək, ikincisi isə Diekenin uğurla məşğul olduğu hiylənin maskasını açmaqdır.
Pilis öz auditoriyası ilə bölüşdüyü kimi, bu mənəvi uçurumun hər tərəfinin indi konkret təcəssümü var. Markovada Ulma ailəsinin xatirəsini qeyd edən muzey tikilib. Diekenin müharibədən sonrakı ofisi olduğu Almaniyanın Esens şəhərində mer, Pilisin filminin yekun ardıcıllığından göründüyü kimi, cinayətkarın əxlaqsızlığını təfərrüatlandıran lövhə qoymağa razılaşır.
“Bir cinayətin hekayəsi”nin ingiliscə altyazılı versiyası hazırlansa da, hələlik ona asanlıqla daxil olmaq mümkün deyil. Pilisin aşkar retrospektivinin dəyərini nəzərə alsaq, maraqlı potensial tamaşaçılar bunun yaxın gələcəkdə dəyişəcəyinə ümid edə bilərlər.
P.S.
Filmin məğzini təşkil edən real ailə dramının bir neçə cümlə ilə desək, izahı belədir: Nasist rejiminin bədnam vəhşiliyi 24 mart 1944-cü ildə Polşanın işğal olunmuş Markova şəhərində də özünü tam çılpaqlığı ilə göstərməkdəydi. Həmin gün səhər tezdən alman-faşistlərin nəzarəti altında polislər yəhudilərə sığınacaq verməkdə günahlandırılan polyak Cozef və Viktoria Ulma cütlüyünün evini mühasirəyə alıblar.
Leytant Eylert Diekenin komandanlığı altında dəstə yalnız Ulmaların təxminən iki ilə yaxındır gizlətdiyi səkkiz nəfəri deyil, cütlüyün özlərini və altı uşağını, o cümlədən Viktoriyanın doğulmamış körpəsini də qətlə yetiriblər. Ulma ailəsinin 9 şəhid üzvünün hamısı sentyabrın 10-da cənazə mərasimi keçiriləcək.
