Çoxları inanmaya bilər ki, dünyanın ən dəhşətli həbsxanaları yeraltı zirzəmilərdir. Belə nümunələrdən biri, Mərakeşin mərkəzində yerləşən Meknes şəhərindəki, 18-ci əsrə aid olan, lakin indi hər tərəfdən turistlərin ziyarət etdiyi turistik məkana çevrilən Qara həbsxanadır.
Hafta.az-ın yazdığına görə, bu qəribə və müəmmalı həbsxananın adının verilməsinin səbəbi ilə bağlı müxtəlif fikirlər, içəridə baş verənlərin doğruluğu ilə bağlı müxtəlif fikirlər var. Amma dəqiq olan odur ki, “girən məhv olur, çıxan yenidən doğulur” ifadəsi kimi dəhşətli həbsxanadır.
Meknesin mərkəzindəki bu qəribə yeraltı həbsxananın adı ilə bağlı şərhlər fərqlidir. Bəziləri deyir ki, Qara mühəndislik və tikinti texnikasını yaxşı bilən portuqaliyalı məhbusun adı olub. Portuqaliyalı məhbus olan Qara, Sultan Muley İsmayıldan 18-ci əsrin Dəniz Cihadı zamanı 40 mindən çox müxalif və məhbusu yerləşdirə biləcək nəhəng bir həbsxana tikmək müqabilində onu azad etmək vədi alıb.
Bu arada, Sultan Muley İsmayıl Ələvi sülaləsinin üzvüdür və 1672-ci ildən 1727-ci ilə qədər Mərakeşi idarə edib. Onun hakimiyyəti dövründə sülalənin paytaxtı Mərakeş şəhərindən Meknesə köçürülüb.
Sultan Meknes şəhərini qorumaq üçün uzun divar və rəqiblərini dəf etmək üçün nəhəng Qara həbsxana da daxil olmaqla, istehkamlar tikməyə marağı ilə məşhur olub.
Bu ekzotik həbsxananın adının 1912-ci ildə Fransa müstəmləkəçiliyi dövrünə aid olduğunu söyləyənlər də var. İddialara görə, fransız səlahiyyətlilər bu yeraltı məkandan Mərakeş müqavimət döyüşçülərini həbs etmək üçün istifadə edib və həbsxana gözətçisi keçəl olduğu üçün ləqəb Qara olaraq dəyişdirilib.
Sultan Muley İsmayılın dövründə dünyanın ən qorxunc və ölümcül həbsxanalarından biri kimi qələmə verilən Qara həbsxananın dizaynının bir çox izahı var. Həbsxananın dizaynını “labirint” kimi qələmə verənlərlə yanaşı, “sonu olmayan zirzəmi”, “qapı-pəncərəsiz dəhliz” deyənlər də var. Bütün bunlar forma və məzmun baxımından bu qəribə həbsxana üçün həqiqətən etibarlı təyinatlardır.
Mərakeş Mədəniyyət Nazirliyinin saytında, Qara həbsxananın dizaynı ilə bağlı bəyanatda deyilir: “Bu, hər birində böyük tağlar və sütunlar qrupu olan üç çox böyük salona bölünmüş böyük yarımdüzbucaqlı məkandır”.
Ölkənin ictimai tarixindən bəhs edən “Zaman” jurnalında həbsxanadan bu sözlərlə bəhs edir: “Bu həbsxana forması və memarlığı onu görən hər kəsin qəlbində böyük qorxu və çaxnaşma doğuran qəribə müəssisələrdən biridir. Tamamilə yerin altında və bəzilərinin bütün Meknes şəhərini əhatə etdiyinə inandığı ərazidə tikildiyi üçün onun sərhədlərinin harada bitdiyini anlamaq çətindir. Heç kimin dərinliyini qavramadığı, sirlərini aça bilmədiyi labirint kimi dəhlizlərdən ibarət bu həbsxanada ya şər ruhlar yaşayıb, ya da əsirlikdə və həbsxana faciəsində qalanlar tərəfindən lənətlənib. Ora girən yolunu azıb, sağ çıxmayıb”.
Tarixi qeydlər təsdiq edir ki, bura klassik mənada həbsxana olmayıb, çünki heç bir dəmir qapı, pəncərə və bu kimi elementlərə rast gəlinməyib.
Qara həbsxana dünyanın heç bir həbsxanasına bənzəmir, çünki onun qapısı, pəncərəsi, hətta qıfılı və qandalları yoxdur. Labirint kimi böyük bir əraziyə malikdir. Qapı, qıfıl və pəncərələrin olmaması həbsxananın yerin altında yerləşməsi və bu haqda deyilənlərə əsasən, heç kimin çıxa bilmədiyi üçün iç-içə olan zirzəmilərdən ibarət olması ilə izah oluna bilər.
Tarixi məlumatlara görə, bu sirli məkanda məhbuslar və əcnəbi əsgərlər yerləşdirilirdi. Burada hətta Mərakeş sultanının ölkələrin səfirlərini qəbul etdiyi və həmin ölkələrin məhbuslarının azad edilməsi üçün onlarla danışıqlar apardığı zal var.
Qara həbsxananın qapısı-pəncərəsi olmadığı üçün yayılan şayiələrə görə, dustaqlar digər həbsxanalar kimi kameranın qapısından içəri girmirdilər, əksinə, ömürlərinin qalan hissəsini bu qəribə məkanda keçirmələri üçün damındakı deşikdən atılıblar.
Bu həbsxana bir çox həqiqət və yalan hekayələri ilə əhatə olunub, o cümlədən fransız macəraçılar və kəşfiyyatçıların həbsxanada dolaşmaq cəhdləri və onların orada yoxa çıxması haqqında söz-söhbətlər mövcuddur.
Həbsxanadakı cinlər haqqında da çoxlu hekayə və şayiələr var. Bəziləri hesab edir ki, bu yer pərilərin və cinlərin məskəni olub. Amma başqa qruplar da bu qorxunc və qəribə həbsxananın müəmması üzündən belə söz-söhbətlərə inanmır.
