Avrasiya İnkişaf Bankı (AYB) Tacikistan iqtisadiyyatının 2026-cı ilin sonuna qədər 8,3 faiz artacağını proqnozlaşdırır. Artım 2027-ci ildə 7,7 faizə, 2028-ci ildə isə 7,1 faizə qədər azala bilər. Bu hesablamalar AYB-nin 2026-2028-ci illər üçün iyun ayı üçün makroiqtisadi proqnozunda təqdim olunur.
Hafta.az yazır ki, 2025-ci ildə Tacikistanın ÜDM artımı 8,4 faiz təşkil edib.
Hesabata görə, Tacikistanın real ÜDM-i 2026-cı ilin birinci rübündə ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 8 faiz artıb.
İqtisadiyyatın bütün əsas sektorlarında artım müşahidə olunub. Sənaye istehsalı 14 faiz, kənd təsərrüfatı istehsalı 8 faiz, topdan və pərakəndə ticarət 22,1 faiz, yük dövriyyəsi isə 19,1 faiz artıb.
AYB analitikləri həmçinin sənaye artımının strukturunda dəyişiklik olduğunu qeyd edirlər. Yanvar-mart ayları arasında filiz hasilatı 0,6 faiz azalıb, metallurgiya istehsalı isə 26 faiz artıb. Müqayisə üçün, metallurgiya istehsalı 2025-ci ilin sonuna qədər 6,5 faiz yüksəlib.
Beləliklə, təkcə xammal hasilatı deyil, həm də emal tədricən sənayenin əsas hərəkətverici qüvvələrindən birinə çevrilir.
Daxili tələbat güclü iqtisadi fəaliyyəti dəstəkləməyə davam edəcək. 2026-cı ilin yanvar-fevral aylarında pərakəndə satış 23,3 faiz, investisiya isə 33,2 faiz artıb.
Əlavə amil dövlət sektorunda daha yüksək əmək haqqı olacaq. AYB-nin məlumatına görə, onların 2026-cı ildə 20-25 faiz artması planlaşdırılır. Artan ev təsərrüfatlarının gəlirləri, pul köçürmələrinin axını ilə birlikdə istehlakı dəstəkləməlidir.
Dövlət investisiya siyasəti iqtisadi artımın əsas mənbələrindən biri olaraq qalacaq. Ən böyük investisiyaların enerji sektoruna yatırılması gözlənilir.
AYİB-nin məlumatına görə, 2026-cı ildə Roqun Su Elektrik Stansiyasının (SES) tikintisi üçün 1 milyard dollardan çox vəsait ayrılacaq. Nurek SES-in modernləşdirilməsi də davam edəcək.
Xarici bazarlardakı vəziyyət Tacikistan üçün də əlverişli olaraq qalacaq. Ölkənin əsas ixrac mallarından biri olan qızılın orta qiyməti 2026-cı ilin birinci rübündə troya unsiyası üçün 4873 dollara çatıb. Hesabatda bu rəqəm indiyə qədər qeydə alınan ən yüksək orta rüblük qiymət kimi təsvir olunur.
2025-ci ildə qızıl, mineral məhsullar, tekstil və kənd təsərrüfatı mallarının idxal xərclərinin artması sayəsində Tacikistanın ümumi ixrac həcmi 28 faiz artacaq.
AYİB qızıl və əlvan metalların yüksək qiymətlərinin 2026-2028-ci illərdə ölkənin ixracını dəstəkləməyə davam edəcəyini gözləyir.
2026-cı ilin aprel ayında Tacikistanda illik inflyasiya 2025-ci ilin sonundakı 3,5 faizə qarşı 3,6 faiz təşkil edib. Bu, AİB regionu ölkələri arasında ən aşağı göstərici olub.
Qiymət artımını məhdudlaşdıran amillərdən biri milli valyutanın möhkəmlənməsi olub. Aprelin sonuna qədər somoni dollara qarşı illik müqayisədə 11 faiz möhkəmlənib.
Lakin bankın proqnozuna görə, inflyasiya 2026-cı ilin sonuna qədər 4,7 faizə qədər sürətlənəcək. 2027-ci ildə 4,9 faizə, 2028-ci ildə isə 5 faizə çata bilər. Lakin qiymət artımı Tacikistan Milli Bankının 5 faiz hədəf diapazonu daxilində qalacaq və ya 2 faiz bəndi təşkil edəcək.
İdxal olunan malların qiymətlərinin artması qiymətlərə təzyiq göstərəcək. Tacikistan neft, neft məhsulları, təbii qaz və əhəmiyyətli miqdarda ərzaq məhsulları idxal edir. Bu idxal kateqoriyalarının ümumi dəyəri ölkənin ÜDM-nin 15 faizini ötür.
İnflyasiyanın aşağı olması fonunda Milli Bank son illərdə pul siyasətini yumşaldıb. 2025-ci ildə yenidən maliyyələşdirmə dərəcəsi 2 faiz bəndi azaldılaraq 7,5 faizə, 2026-cı ilin fevral ayında isə daha 0,5 faiz bəndi azaldılaraq 7 faizə endirilib.
AYB bu tendensiyanın geri dönəcəyini gözləyir. 2026-cı ilin sonuna qədər yenidən maliyyələşdirmə dərəcəsi 7,5 faizə, 2028-ci ilə qədər isə 8 faizə qaldırıla bilər.
Qlobal enerji və ərzaq qiymətlərinin artmasının inflyasiyanı Milli Bankın hədəf diapazonunun yuxarı həddindən kənara çıxarmasının qarşısını almaq üçün dərəcənin artırılması zəruri ola bilər.
2026-cı ildə milli valyutanın orta məzənnəsinin bir dollar üçün 9,5 somoni olacağı proqnozlaşdırılır. 2027-ci ildə 9,9 somoniyə, 2028-ci ildə isə bir dollar üçün 10,3 somoniyə çata bilər.
Somoniyə yüksək qızıl qiymətləri, artan ixrac gəlirləri və pul köçürmələri dəstək verəcək.
Proqnoza görə, 2025-ci ildə fərdlər Tacikistana 9,5 milyard dollar köçürüblər ki, bu da 2024-cü illə müqayisədə 53 faiz çoxdur. AYİB 2026-cı ildə pul köçürmələrinin daha da artacağını gözləyir.
Eyni zamanda, idxalın artması valyuta məzənnəsinə təzyiq göstərəcək. 2026-cı ilin birinci rübündə Tacikistan şirkətləri və fərdlərinin xaricdə mal və xidmətlərə xərcləri 17 faiz artıb.
Orta müddətli dövrdə zəifləyən Rusiya rublu əlavə təzyiq faktoruna çevrilə bilər. Bu, pul köçürmələrinin dollar ekvivalentini və Rusiya bazarı ilə əlaqəli ixrac gəlirlərini azalda bilər.
2026-cı ilin yanvar-mart ayları ərzində mal ticarətinin mənfi saldosu 1,6 milyard dollar və ya ÜDM-in 43 faizini təşkil etmişdir. 2025-ci ilin eyni dövründə kəsir 1,3 milyard dollar və ya ÜDM-in 48 faizini təşkil edib.
Bu göstəricinin ÜDM-ə nisbətən azalması ölkə iqtisadiyyatının ticarət kəsirinin özündən daha sürətli böyüməsi ilə izah olunur. Kəsir pul köçürmələri və investisiya axınları hesabına maliyyələşdirilir.
Bu arada, dövlət büdcəsi profisitlə icra edilmişdir. Birinci rübdə bu, 2025-ci ilin yanvar-mart ayları ilə müqayisədə 2,5 dəfə çox olan 2,8 milyard somoni və ya ÜDM-in 7,9 faizini təşkil edib.
Büdcə gəlirləri 28,8 faiz, xərclər isə 14,5 faiz artıb.
AYB neft, qaz, ərzaq və beynəlxalq nəqliyyatın qiymətlərinin artmasının Tacikistan iqtisadiyyatı üçün əsas təhlükələr olduğunu göstərir.
Neft məhsulları və təbii qazın qiymətlərinin artması xarici ticarət kəsirini artıra bilər. Daxili ərazilərdə yerləşməsinə görə Tacikistan yük və sərnişin daşınmasının qiymətinə də xüsusilə həssasdır.
Yüksək logistika xərcləri inflyasiyanı daha da artıra bilər. Bundan əlavə, əmək miqrasiyasının azalması ilə bu, pul köçürmələrinin azalmasına səbəb ola bilər.
Qlobal qiymətlər daha kəskin şəkildə artarsa, inflyasiya Milli Bankın hədəf diapazonunu aşa bilər. O zaman yenidən maliyyələşdirmə dərəcəsi baza proqnozundan daha əhəmiyyətli dərəcədə artırılmalı olacaq ki, bu da istehlakı, investisiyanı və iqtisadi artımı məhdudlaşdıracaq.
