Bildiyimiz kimi, Özbəkistan Parlamentinin Qanunvericilik Məclisi bir neçə gün öncə plenar iclasında Latın əlifbasına əsaslanan özbək əlifbasında bir neçə dəyişiklik təklif edən qanun layihəsini qəbul etdi. Parlamentdə heç bir müxalif səsvermə olmadan qəbul edilən qanun layihəsi yekun təsdiq üçün Senata göndərilib.
Hafta.az yazır ki, Senat tərəfindən təsdiqlənərsə, bu islahat imzalanmaq üçün Prezident Şavkat Mirziyoyevə təqdim ediləcək. Bu, Özbəkistanın rəqəmsal dünyaya inteqrasiyasını sürətləndirəcək və türk dünyası üçün ortaq əlifba vizyonuna əhəmiyyətli dərəcədə töhfə verəcək.
Digər tərəfdən, Özbəkistan Elmlər Akademiyasının vitse-prezidenti Bəhrom Abduxalimov təklif olunan dəyişikliklərin əlifbada köklü islahat təşkil etmədiyini bildirib. Abduxalimov bildirib ki, bu dəyişikliklərin məqsədi yazılması çətin və rəqəmsal mühitdə ünsiyyətə mane olan iki hərfli və tərs apostrof simvollarının (“o'”, “g'”, “ch” və “sh”) istifadəsini sadələşdirməkdir.
Yeni əlifbanın 28 hərf və bir apostrofdan ibarət olması, mövcud əlifbanın 26 hərfi və 3 diqrafını (iki hərfli birləşmiş yazılış) əvəz etməsi nəzərdə tutulur.
Lakin, qəbul edilmiş layihədə diqqət çəkən digər bir detal “ng” hərf kombinasiyasıdır. 2021-ci ildə hazırlanmış ilkin layihədə əlifbanın 28 hərf və tək hərf kombinasiyası (“ng”) ilə qalması nəzərdə tutulmuşdu. Bunun əksinə olaraq, son qanun layihəsində yalnız “28 hərf və bir apostrof”dan bəhs olunur ki, bu da “ng” səsinin əlifbadan ayrı bir element kimi tamamilə çıxarılması kimi şərh olunur.
Özbəkistan Parlamenti dövlətin maliyyə yükünü minimuma endirmək və bürokratik qarışıqlığın qarşısını almaq üçün “mərhələli keçid” modelini təklif edib. Bu, milli valyutanın (som), qiymətli kağızların, rəsmi sənədlərin və köhnə əlifba ilə çap olunmuş bütün əvvəllər verilmiş sənədlərin qüvvədə qalmasını təmin edir.
Həmçinin bildirilib ki, dövlət qurumları, nazirliklər və rəsmi təşkilatlar müəyyən edilmiş son tarixə qədər mövcud rəsmi simvollarından, emblemlərindən, bina nişanlarından və loqotiplərindən istifadəyə davam edə bilərlər.
Sovet dövründə uzun illər kiril əlifbasından istifadə edən Özbəkistan 1993-cü ildə latın əlifbasına keçib. Özbəkistanda ərəb əlifbasının əvəzinə 1929-cu ildə latın əlifbasının istifadəsi qəbul edilsə də, Kremlin əmri ilə, Azərbaycanda olduğu kimi, kiril əlifbası 1940-cı ildə qüvvəyə minib.
1993-cü ildə qəbul edilən latın əlifbasında 1995-ci ildə qismən dəyişikliklər edilib. Bu dəyişikliklərlə diqraflar tətbiq edilib, əsasən rus və digər xarici dillərdən götürülmüş sözlərdə istifadə olunan “C” hərfi isə əlifbadan çıxarılıb.
Özbəkistan 2000-ci ilə qədər tamamilə latın əlifbasına keçməyi planlaşdırsa da, həm kiril, həm də latın əlifbaları bu gün də geniş istifadə olunur.
